موضع نيز مندرج در تحت مطلق جمع است . و فرق آن است كه در اين دو موضع جمع كردن مستحب است و در غير اين دو موضع جمع جايز است ، نه مستحب . پس سقوط اذان به جهت استحباب جمع است ؛ خواه در عرفات باشد يا غير آن از مواضع و بلاد . پس اگر كسى ترك استحباب كند و جمع نكند ، اذان از او ساقط نخواهد بود و گفتن آن مستحب خواهد بود .
و به هر صورت ، بعد از جمع ، گفتن اذان - بنابر مشهور - مكروه است و ترك آن ، مستحب .
و جمعى « 1 » گفتهاند : گفتن آن حرام است و ترك كردن آن واجب . و اظهر مشهور است ، ليكن احوط ترك است .
چهارم : از مواضع سقوط اذان ، عصر روز جمعه است ، هرگاه ما بين دو نماز جمع كند ؛ خواه نماز جمعه باشد يا نه . پس اين موضع نيز داخل مطلق جمع است و اگر جمع نكند ، اذان ساقط نمىشود ، بنابر اظهر . ليكن جمع كردن در جمعه مستحب است و با وجود جمع ، گفتن اذان مكروه است نه حرام ، بنابر اقوى .
و بعضى « 2 » گفتهاند : اذان عصر جمعه مطلقا ساقط است ؛ خواه جمع كند يا نه و خواه نماز جمعه كند يا نه .
و بعضى « 3 » گفتهاند كه : [ اگر ] نماز جمعه كند ساقط است و از غير آن ساقط نيست . و اين جماعت بعضى « 4 » ، گفتن را حرام دانستهاند و بعضى « 5 » مكروه . و اقوى نحوى است كه اول مذكور شد .
مسألهء پنجم : در دو موضع است كه اذان و اقامه هر دو ساقط است :
اول : هرگاه كسى حاضر شود به مسجدى كه نماز جماعت شده باشد و هنوز
هامش
( 1 ) . منتهى المطلب 4 : 419 ؛ البيان : 72 ؛ مدارك الأحكام 3 : 266 .
( 2 ) . المبسوط 1 : 151 ؛ شرائع الإسلام 1 : 64 ؛ مختلف الشيعة 2 : 256 - 257 ، مسألهء 150 .
( 3 ) . المقنعة : 162 ؛ السرائر 1 : 304 .
( 4 ) . النهاية : 107 ؛ البيان : 72 ؛ كشف اللثام 3 : 355 .
( 5 ) . المبسوط 1 : 151 ؛ ذكرى الشيعة 3 : 232 .