و سنّت است كه جنازه را چهار نفر بردارند كه هر يك گوشه [ اى ] از تابوت را بگيرند . و سنّت است كه هر شخصى « تربيع » را به عمل آورد . و كيفيت « تربيع » آن است كه اول دوش راست ميّت را كه جانب چپ جنازه است [ را ] به دوش راست خود بردارد ، پس پاى راست ميّت را به دوش راست بردارد ، پس از پشت جنازه برود و پاى چپ ميّت را به دوش خود بردارد ، پس دوش چپ ميّت كه در جانب راست جنازه است به دوش چپ خود بردارد . و چون خواهد كه نوبت ديگر تربيع كند ، از پيش جنازه نرود ، بلكه از جانب پشت جنازه برگردد و باز به همان روش تربيع به عمل آورد .
و اكثر علما « 1 » كيفيت تربيع را بر عكس آن چه مذكور شد گفتهاند « 2 » . يعنى اول دوش چپ ميّت را كه طرف راست جنازه است به دوش راست خود بردارد ، پس پاى چپ ميّت را به دوش راست خود بردارد ، پس پاى راست ميّت را به دوش چپ خود بردارد ، پس دست راست ميّت را به دوش چپ بردارد .
و مخفى نماند كه در اين صورت در مجموع ، دور طرف ديگر مشيّع كه جنازه بر آن نيست ، در سمت تابوت واقع مىشود و خارج از آن نيست . به خلاف طريق اول كه در مجموع ، دور بيرون مىافتد . و حال اين كه در طريق دوم كه عكس است ، در اخبار « 3 » و كلام اكثر تعيين جانب مشيّع نشده ، بلكه همين وارد شده كه ابتدا پيش راست جنازه را بگيرند و به پيش چپ آن منتهى شوند . ليكن جمعى « 4 » از اصحاب ، جانب مشيّع را به
هامش
( 1 ) . مخفى نماند كه طريقهء اكثر در تربيع تابع آن است كه ابتدا به جانب راست جنازه شود و اين كه بايد به دوش راست گرفته شود يا چپ تصريح نكردهاند و خود « قدس اللّه نفسه الزكيه » در « لوامع » تصريح فرمودهاند كه در اين صورت جانب راست جنازه به دوش چپ گرفته شود و جانب چپ آن به دوش راست و ظاهر هم آن است كه مراد اكثر اين باشد ، پس لازم نمىآيد كه طرف ديگر مشيّع در سمت تابوت باشد به هر حال هم چنان كه خود در كتب استدلاليه اختيار فرمودهاند ظاهر آن است كه مشيّع مخير باشد كه به هر يك از دو طريق خواهد تربيع به عمل آورد . ( احمد )
( 2 ) . ر . ك : الحدائق الناضرة 4 : 92 ؛ مفتاح الكرامة 1 : 470 - 471 .
( 3 ) . ر . ك : وسائل الشيعة 3 : 155 ، باب 8 من أبواب الدفن .
( 4 ) . الخلاف 1 : 718 ، مسألهء 531 ؛ مفاتيح الشرائع 2 : 167 .