است . و مثل : لذّت جماع كردن . كه مدرك آن قوهء لامسه است ؛ و از اين قبيل است ، ملامسه با هر چيز نرمى . و مثل : لذّات از بوهاى خوش ، كه مدرك آن قوّهء شامّه است . و مثل : لذّات از نغمات و صداهاى حسنه ، كه مدرك آن قوّهء سامعه است . و مثل : التذاذ از صور جميله ، كه مدرك آن قوّهء باصره است .
[ آلام جسمانيّه ]
و « آلام » جسمانيّه هم نقايض امور مذكوره است ؛ يعنى : جوع و عطش يا اكل و شرب مطعومات و مشروبات كريهه . و ملامسه با چيزهاى زبر يا چيزهائى كه خلاف طبيعت باشد . مثل : حرارت شديده و برودت شديده و رسيدن مسمومات
هامش
متنعّم در ناز و نعمت و روح و ريحان است ؛ و يا از مستضعفين مىباشد كه در عالم برزخ آنها را مهمل مىگذارند و تا روز قيامت هر سه فرقه با همان حال باقيند .
امير المؤمنين ( ع ) مىفرمايد :
« أيها الناس انا خلقنا و اياكم للبقاء لا للفناء لكنكم من دار الى دار تنقلون فتزودوا لما انتم صائرون اليه و خالدون فيه » « ارشاد » شيخ مفيد ( ره ) ، ص 128 ط تبريز .
و وقتى كه روز رستاخيز شد و بدنهاى جسمانى مادى را خداوند عالم از زمين رويانيد ، ارواح بر اجساد مادى خود برمىگردند و براى زندگى ابدى آماده و حاضر مىشوند كه عالم حشر و معاد و موقع رفتن به جنت يا نار است : « فريق الجنة و فريق فى السعير » .
و قطع نظر از براهين عقليه و ادلهء فلسفيه ، كه بر اثبات جسد برزخى قائم است ، دلائل نقليه نيز بر آن قائم و تصريح كرده است . امام صادق ( ع ) با طرق متعدّده قريب به اين مضمون فرموده : « ان ارواح المؤمنين فى اجساد كاجساد هم اذا قدم عليهم القادم من الدنيا عرفهم » . و نيز فرمود : « ان ارواح المؤمنين فى أبدان كابدانهم » . و فرموده : « فاذا قبضه الله - عزّ و جلّ - صير تلك الروح فى قالب كقالبه فى الدنيا فيأكلون و يشربون » .
رجوع شود به « فروع كافى » ج 3 ، ص 343 - 247 ، ط تهران آخوندى .
خوردن و آشاميدن از صفات بدن جسمانى است كه از اجسام لطيفهء برزخى است . و ناگفته نماند كه به جسد مثالى برزخى ، اسمى از الفاظ كهنهء يونانى گذاشتن ، كه از آن در احاديث اهل بيت اطهار ( ع ) اثرى نيست ، بىوجه است و گذشته از آن اعتقاد به اينكه معاد هم با آن بدن خواهد شد ضلالت و گمراهى است .