لاهيجى را بخوانيد آنگاه بدرس بياييد .
بهرحال اين مرد بزرگ در علوم زيادى تخصّص داشتهاند هم فقيه بلند پايهاى بودند ، و هم متكلّمى توانمند و هم مفسرى با قدرت ، و هم مورّخى بزرگ ، و هم در اخلاق و سير و سلوك علمى و عملى ورزيده و كار كشته .
هركس كتاب نفيس فقهى ايشان مجمع الفائدة و البرهان را مطالعه كند و با عبارات ايشان مأنوس شود متوجه خواهد شد كه از قدرت و توان علمى عظيمى چون شيخ الطائفه و علامه و محقق و امثال اين بزرگان برخوردار بوده است . او در اين كتاب كه شرح كتاب زيباى علامه حلى رحمه اللّه است به خوبى عبارات دقيق علامه را شرح و از خود نظرات فقهى دقيقى ارائه كرده است . قطعا شايسته اين است كه او را محقق اردبيلى بنامند نه تنها بعنوان مقدس از او ياد كنند . چنانچه دانشمندان رجال و تراجم گفتهاند جنبه معنويت و تقدّس ايشان جنبههاى علمى ايشان را تحت الشعاع قرار داده است و اين جهت در همه اعصار در ميان فقها نظائر زيادى داشته و دارد مانند سيد بن طاووس رحمه اللّه و ابن فهد حلّى رحمه اللّه و يا در زمان ما آية اللّه العظمى حاج شيخ حسين حلى در نجف اشرف ، با اينكه همه اينها از رجال فقه و فقاهتند .
همينطور اگر كتاب ارزنده زبدة البيان ايشان را مورد توجه دقيق قرار دهيم به خوبى روشن مىشود تا چه اندازه شيوه تفسيرى قوى داشتهاند و چگونه آيات احكام را با دقت نظر و بدون تكلف تفسير كردهاند و شاهد آن اين است كه علماى متأخر از ايشان اين كتاب را مورد توجه قرار داده از نظرات ايشان استفاده كرده و در كتابهاى خود مورد توجه قرار دادهاند . ما ان شاء اللّه در بخشى از همين مقاله به آراء و نظرات فقهى اين محقق بزرگ با توجه به دو كتاب مجمع الفائده و زبدة البيان اشاره خواهيم كرد .
از شواهد مهمى كه دلالت بر مكانت عظيم علمى ايشان دارد توجه زياد استاد الفقهاء و المجتهدين محقق بلند پايه شيخ اعظم انصارى به نظرات و كلمات محقق اردبيلى است كه در كتاب بىنظيرش مكاسب ، از ايشان بهعنوان محقق
محقق اردبيلى ( فارسى ) — صفحة 688
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٦٨٨