در حدّ يك انسان معمولى و يك عالم متعارف نبوده بلكه ايشان به راستى وحيد عصر و فريد دهر بودهاند . در كتابهاى رجال و تراجم مانند روضات و اعيان الشيعه رسيده است كه شيوه و سيره زندگى مقدس اردبيلى اين بود كه آنچه از نعمتهاى الهى از راه حلال بدست ايشان مىآمد براى لباس و غذاى خود و خانوادهاش استفاده مىكرد چه اجناس قيمتى بوده و يا غير قيمتى ، و مىفرمود :
مستفاد از اخبار كثيره ، و طريقه جمع بين اخبار اين است كه خداوند متعال دوست مىدارد در حال رفاه و وسعت اثر نعمت را در بندگانش ببيند و نيز در حال سختى و كمبود هم دوست مىدارد از بندگانش صبر و قناعت را مشاهده كند .
و لذا ايشان هيچ وقت هديه را ردّ نمىكرد حتّى اگر عمّامهاى و يا لباس فاخرى برايش هديه مىآوردند آن را مىپوشيدند و در وقت تدريس و در مجامع مردمى از آن استفاده مىكردند . و گاهى مىشد عمامه خوبى برايش هديه مىآوردند آن را مىپوشيد و براى زيارت از منزل بيرون مىآمد در آن وقت اگر كسى درخواست مىكرد مقدارى از آن را مىبريد و به او مىداد و مقدار كمى از آن بدور سرش باقى مىماند و به خانه برمىگشت و از عمامه ديگرى استفاده مىكرد . « 1 »
اين است شيوهء مردان علم و تقوا كه در تمام حالات مختلف زندگى دست از طريقه حق و حقيقت برنمىدارند و به مقتضاى آيه كريمه
( وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ )
« 2 » در حال وسعت نعمت خدا را اظهار و از آن شكرگذارى مىكنند و در حال سختى و نادارى هم هرگز دست از صبر و قناعت برنداشته و با مقاومت ، مشكلات زندگى را تحمل كرده و در هر حال طالب رضاى خدا مىباشند و اين صبر و شكر آنان را به مقام شاكرين و صابرين مىرساند . محقق اردبيلى از اينگونه انسانها است .
هامش
( 1 ) . روضات الجنات ، ج 1 ، ص 90 - اعيان الشيعه ، ج 3 ، ص 81 - تنقيح المقال ، ج 1 ، ص 80 - فوائد الرضويه ، ص 25 .
( 2 ) . سوره الضّحى ، آيه 11 .