علم و تحقيقاتش را پوشانيده است . « 1 »
محدّث قمى - ره - نيز از ايشان تجليل شايستهاى بهعمل آورده است و در آخر فرموده است : محقق اردبيلى فقيه و متكلمى بود بسيار عظيم الشأن و جليل القدر و مرتبتى بلند داشت ، عابدترين و باتقواترين افراد زمان خودش بوده ، و در شأن او همين بس است كه علامه مجلسى دربارهاش فرموده است : محقق اردبيلى در زهد و تقوا و فضل و علم به نهايت درجه رسيده است و من مانند او را در متقدمين و متأخرين نيافتم خداوند متعال بين او و امامان معصوم عليهم السّلام جمع كرده است . « 2 »
قدس و تقواى محقّق اردبيلى
محقّق اردبيلى در فضيلت و تقوا و اجتناب از هواى نفس نمونهء مردان بزرگ و اسوهء قداست و معنويت است . و بىشك مصداق كامل « و امّا من كان من الفقهاء صائنا لنفسه حافظا لدينه مخالفا على هواه و مطيعا لامر مولاه فللعوام ان يقلّدوه » بوده است . زهد و بىرغبتى اين عالم بزرگ شيعه ضرب المثل بوده ، دوست و دشمن او را به عظمت ياد كرده ، در دلهاى مردم با عظمت و با هيبت بوده است تا آنجايى كه مرجعيت و زعامت او را از دل و جان پذيرفته بودند حتى شاهان و درباريان آنها اطاعت و تبعيت از او را واجب مىدانستهاند .
در روضات الجنات و اعيان الشيعه و ساير كتب رجال و تراجم آمده است كه محقق اردبيلى هر وقت مىخواست به زيارت حضرت ابا عبد اللّه الحسين - عليه السلام - مشرف شود احتياط مىكرد و در سفر زيارت نمازش را جمع مىكرد بين قصر و اتمام ، وقتى از ايشان علت آن را سؤال كردند در جواب گفت :
اگر امر به شىء موجب نهى از ضدّش باشد ، محتمل است سفر من سفر معصيت باشد چون طلب علم واجب است عينا ولى سفر براى زيارت مستحب است . در
هامش
( 1 ) . اعيان الشيعه ، ج 3 ، ص 81 ، نقد الرجال ، ص 29 ، لؤلؤة البحرين ، ص 149 .
( 2 ) . الكنى و الالقاب ، ج 3 ، ص 200 ، فوائد الرضويه .