احتمال مىدهيم كه پسر مقدّس اردبيلى ، ابى الصلاح تقى الدّين محمّد ، از محضر پدرش استفاده كرده باشد چرا كه ايشان از نظر علمى و سنّى در شرايطى بوده كه به تصريح خود اردبيلى در اوّل حاشيه بر شرح تجريد ، آن كتاب براى ايشان تأليف شده است و فراغت از اين كتاب سال 986 ق بوده است . در صورت اثبات اين مسأله ، يازده نفر از شاگردان اردبيلى شناسايى مىشوند . « 1 »
همچنين آقاى محمد على تربيت مىنويسد : « مولانا حمزه از حكماى معروف شهر اردبيل بوده ، از تلامذه محقّق اردبيلى است كه در تاريخ 1099 با مرض طاعون درگذشته و له فرائد و تعليقات و افادات . » « 2 »
با توجه به سال وفات مقدس كه 993 مىباشد ، پذيرفتن اين مسأله مقدارى مشكل است هرچند بعيد هم نيست كه ايشان شاگرد مقدس بوده و بيش از 120 سال عمر كرده است . و احتمال آن هم مىرود او شاگرد ميرزا محمد اردبيلى معروف به محقق اردبيلى باشد : « ميرزا محمد الاردبيلى الاصل و كاشانى المسكن كه مشهور به محقق است و قبر او در بيدگل است از قراى كاشان ؛ از جمله عرفا بوده از شاگردان قاضى اسد اللّه قهپائى [ وفات : 1048 ق ] . » « 3 »
حكايات و كرامات مقدّس اردبيلى
كرامات و مقامات شگفتانگيز و فراوانى از « مقدّس اردبيلى » نقل مىكنند كه همه آنها حاكى از « تقوا » و « خلوص » و « صفاى نفس » و توكل واقعى به خدا و اعتقاد كامل به « توحيد افعالى » است كه او را به حقّ شايسته لقب « مقدّس » ساخته است . البته اين نكته را لازم است بگوييم كه بعضى از اين حكايات در شأن اين شخصيت عميق و محقّق والامقام نيست و بيشتر به افسانه مىماند تا به حقيقت و اين گونه داستانها كه با مبالغه و شايعه و مسامحه آميخته ، قطعا براى
هامش
( 1 ) . ر . ك : الذريعه ، ج 6 / 113 و 114 .
( 2 ) . « دانشمندان آذربايجان » ، ص 123 .
( 3 ) . « كتاب الخزائن ملا احمد نراقى » ، چاپ اسلاميه ، ص 334 .