مقدس اردبيلى « ارشاد » علامه حلى را همان سالها شرح مىكرد ( سال پايان تأليف شرح ارشاد الأذهان 985 ق است ) و با توجه به اينكه اردبيلى از اول كتاب نكاح تا ابتداى كتاب صيد و ذباحه « ارشاد الأذهان » را يا شرح نكرده و يا چون به دليل بدخطى بعضى از نسخههاى ارشاد قابل استناد نبوده است ، از شاگردش ، صاحب مدارك ، مىخواهد قسمتهاى شرح نشده از « ارشاد الأذهان » را شرح نمايد ، ولى ايشان به جهت رعايت ادب و احترام نسبت به استادش مقدس اردبيلى ، آن قسمتها را از كتاب « مختصر النافع » محقق حلّى ( دايى علامه حلّى ) شرح مىكند « 1 » .
امّا اينكه مشهور شده است كه اين دو شاگرد كتاب « معالم الأصول » و « مدارك الأحكام » را در زمان حيات استادشان نوشته و به او عرضه كردند و مورد تشويقش قرار گرفتند ، درست نيست ، چرا كه مقدس اردبيلى در سال 993 وفات يافته و كتاب معالم در سال 994 پايان پذيرفته « 2 » و كتاب مدارك الاحكام در سال 998 اتمام يافته است « 3 » . مگر اينكه بگوييم مقدس اردبيلى پارهاى از نوشتههاى آنها را ديده و تحسين كرده است و بعد از ارتحال اردبيلى ، آنها نيز كتابهايشان را به اتمام رساندهاند .
3 - امير علّام ، كه به قول صاحب رياض العلماء « علّامه » است و اسم بامسمّايى دارد و در اكثر علوم دست داشته بهخصوص در فقه و فقاهت . چنانكه مقدس اردبيلى هنگام وفاتش به او ارجاع مىدهد و مىگويد : در شرعيّات از سيد علّام استفاده نماييد « 4 » .
ايشان يكى از دو نفر شاگرد اردبيلى است كه چگونگى شرفيابى و توفيق سعادت بزرگ ديدار مقدّس با امام زمان ( عج ) را گزارش داده است و پرده از
هامش
( 1 ) . ر . ك : مقدمه « نهاية المرام » چاپ جامعه مدرسين .
( 2 ) . « رياض العلماء » ج 1 / 233 ؛ « فهرست نسخههاى خطى كتابخانه مسجد اعظم قم » ص 371 .
( 3 ) . « رياض العلماء » ، ج 5 / 132 ؛ « الذريعه » ، ج 20 / 239 .
( 4 ) . « رياض العلماء » ، ج 3 / 321 .