نخبه شاگردان حكيم نامدار جلال الدين دوانى در شيراز رحل اقامت افكنده خوان پرنعمتى گسترده و محفل پربركتى تشكيل داده بود . او فيلسوف متاله جمال الدين محمود بود . محقق اردبيلى با عزمى راسخ و ارادهاى استوار و با اشتياق تمام راه سفر در پيش گرفت و سالها در محضر اين فيلسوف در كنار بزرگانى چون ملا عبد اللّه يزدى - صاحب حاشيه تهذيب المنطق و غيره - زانو بر زمين زد و توشهها از خرمنش چيد . حواشى و شروح و تأليفات فلسفى و كلامى نفيسى از محقق اردبيلى چون حاشيهء شرح تجريد قوشچى و . . . و تدريس كتاب گرانسنگى چون شرح المطالع از بركات انفاس آن فيلسوف بزرگ و نبوغ و استعداد خاص محقق اردبيلى است .
2 - مولى الياس دايى محقق اردبيلى
اين عالم بزرگ در علوم عقلى مخصوصا در هيئت و رياضيات علامهاى بىنظير و محققى بىبديل بوده و جزو دانشمندان كمنظير عالم تشيع به حساب مىآيد .
محقق اردبيلى علم هيئت را نزد اين نابغه تلمذ نموده و در بحث قبلهء شرح ارشاد « 1 » و در زبدة البيان « 2 » به تلمّذ خود در نزد اين عالم بزرگ اشاره فرموده است .
وى در بحث فوق كه آن را در زمان حيات استاد نوشته مىفرمايد :
متخصصين علم هيئت در اين روزگار خيلى كم هستند و من آن را منحصرا در محضر دايىام پيدا كردهام كسى كه روزگار در ميان علماى اين فن و در ميان حكماى مسلمين بعد از خواجه نصير الدين طوسى نمونهاش را تحويل نداده است ( وفقه اللّه لمرضاته و من علينا بجوده و افاض علينا من علمه ) و از قلّت توفيق ، اينكه مدت بيست و پنج سال است كه از خدمتش دور افتادهام و شب و روز از خداوند مىخواهم كه مرا به خدمت او نايل بگرداند . . . تا آنجا كه
هامش
( 1 ) . مجمع الفائدة ، ج 2 ، ص 71 .
( 2 ) . قال فى زبدة البيان : على ما سمعت من بعض اهل هذا العلم الذى هو خالى الذى لا نظير له فى هذا العلم .