هر فنى كه وارد شده است گويا دريايى بوده كه به تلاطم آمده و حرفى براى گفتن داشته است .
از ميان مسافرتهايى كه محقق اردبيلى داشته فقط خبر سه مسافرت بدست ما رسيده است : 1 - سفر به اصفهان 2 - سفر به شيراز 3 - سفر به عتبات .
وى به سفر خود به اصفهان در كتاب حديقة الشيعه در بحث تصوف تصريح كرده است . آنجا كه مىگويد « 1 » : مؤلف اين كتاب محتاج به رحمت و مغفرت حضرت ربالارباب احمد اردبيلى گويد مرا گذارى به اصفهان افتاد . . .
سفر وى به عتبات و شيراز قطعا براى تحصيل بوده است و با توجه به اشتياق و احتياط وى در تحصيل و عدم اشتغال به غير علم - و جمع كردن بين قصر و اتمام در نمازهايش - در سفرهاى زيارتى بعيد به نظر مىرسد كه سفرش به اصفهان براى غير تحصيل بوده باشد . اينكه ارباب تراجم فرمودهاند محقق اردبيلى در عراق عجم و عراق عرب تحصيل كرده است مؤيد ديگرى بر اين مطلب است . در هر صورت تحصيل محقق اردبيلى در اصفهان محل ترديد نيست گرچه دقيقا معلوم نيست پيش چه كسى يا كسانى تلمذ نموده است .
اساتيد محقق اردبيلى
از تعبير حدائق المقربين معلوم مىشود كه محقق اردبيلى در محضر اساتيد زيادى در ايران و عراق تلمذ نموده است . « 2 » ولى اساتيدى كه بنام ضبط شدهاند از دو نفر فراتر نمىروند 1 - جمال الدين محمود 2 - مولى الياس .
در فقه و اصول از محضر بزرگانى از جمله شاگردى از شاگردان شهيد ثانى استفاده كرده است . ولى ارباب كتب تراجم از اين شاگرد اسمى نبردهاند و با تعبير
هامش
( 1 ) . حديقة الشيعه ، ص 604 .
( 2 ) . عبارت حدائق چنين است : قرأ رحمة اللّه عليه فى المنقول و المعقول على بعض تلامذة الشهيد الثانى و فضلاء العراقين و المشاهد المشرفة .