وسيعى از عقل استفاده مىكرد . چنانچه عبارت كتاب روضات الجنّات را در مورد كتاب مجمع الفايدهء ايشان خوانديد كه برخى از علما كتاب فوق را به جهت كثرت استدلالات و تحقيقات علمى ، بيشتر يك كتاب منطقى تلقّى مىكنند ، و نيز سخن صاحب قصص العلماء كه مىگويد : مقدّس حقيقتا محقّق و مدقّق بودند و در برخى بديهيات هم تشكيك مىنمودند ، را شنيديد اين دو نظر و ديگر نظرات علما نشان مىدهد كه مولا در سطح گستردهاى در استنباط احكام شريعت كه با عقل تطابق كامل دارد ، از عقل استفاده نموده است .
4 - اجماع
اتفاق نظر كليّهء علما و فقها دربارهء يك موضوع را اجماع مىگويند .
اجماع در ميان ادلهء چهارگانه از نظر حجيّت با سه دليل ديگر فرق دارد ، حجيّت و اعتبار آنها ذاتى و استقلالى است . امّا حجيّت اجماع با قول معصوم است يعنى هرجا كه اجماع منعقد مىشود وقتى حجيّت دارد كه حاكى از قول امام باشد و هرجا اجماع و اتفاق علما غير صحيح باشد مىبايست امام عليه السّلام غير مستقيم هم كه شده اظهار مخالفت نمايد .
مرحوم مقدّس اردبيلى هم در حجيّت اجماع همين عقيده را دارد و هم در موارد كثيرى از استدلالات فقهى و استنباط احكام شرعى از اين دليل بهره جسته و بارها در فتوى به آن استناد مىكند .
شخصيّت معنوى
براى همگان روشن است كه جنبههاى معنوى مقدّس اردبيلى در مقايسه با جنبهء علمى ايشان از شهرت بيشترى برخوردار است بهويژه در