اسلام و تشيّع
تصوّر مشهور بر اين است كه اسلام يك مقوله و هر كدام از مذاهب و فرق گوناگون از جمله تشيّع يك مقوله ديگر است و نيز بين اسلام و ايمان تفاوت « 1 » وجود دارد . امّا مرحوم محقّق اردبيلى بين اسلام و ايمان و بين آنها با تشيّع فرقى قائل نيست . اسلام يعنى شيعه ، و شيعه يعنى اسلام ، و هر دو يعنى ايمان و از نظر اصول و فروع و از نظر اعمال كوچكترين تفاوت و تمايزى ندارند . و كلمهء مذهب يا تشيّع فقط جهت تمايز از ديگر فرق باطله اطلاق مىشود .
2 - فقه
دوّمين رشته علمى مولى اردبيلى فقه مىباشد ، بهعبارت ديگر ايشان پس از طى مرحلهء حكمت نظرى و تحكيم پايههاى اعتقادات خويش ، گام به مرحله بعدى يعنى حكمت عملى مىگذارد زيرا هرچيز در عمل ارزش واقعى خويش را پيدا مىكند ، از آنجا كه وى مرد عمل بودند لذا اكثر عمر گرانمايهء خود را براى بهدست آوردن احكام مسائل زندگى و تفقّه در دين مصروف مىدارد و بيش از هر چيز در اجتهاد و فقاهت شهرت يافته و قبل از هر چيز يك فقيه كامل و مرجع دينى به حساب مىآيد .
هامش
( 1 ) توجه در آيات نشان مىدهد عليرغم اينكه اين دو كلمه در جاههاى متعدد بهطور متفاوت استعمال شده و ظاهرا دلالت مىكنند بر اينكه فرقى ميان آنها وجود دارد ، در مجموع به اين مطلب اشعار دارند كه هيچ فرق اساسى وجود ندارد و منظور خداوند از همهء آنها يك چيز است آن هم اعتقاد و بندگى بشر و قبول خداوندى خدا است .