درس عملى گوياترين اسوه اخلاقى :
در كتاب اللّه مجيد در موارد زيادى غرور ، خودسرى و خودپسندى مذموم و صاحبش بيرون از قلمرو انسانيت شناخته شده ، و بر عكس تواضع خصلت بزرگمردان ، كريمان دوران و متخلقين قلمداد شده است . و در احاديث فراوانتر از قران به اين خصلت اشارت شده است و به پاداشهاى عظيم الهى وعده شدهاند كه « من تواضع للّه رفعه اللّه . » « 1 »
بهجاست يك فقيه و عالم ربانى كه براى توده الگوست عملا به تواضع متخلق باشد ، كه اصولا فقيه واقعى جدا از اين نيست ، محقق اردبيلى فردى نبود كه محضر تدريس علم الاخلاق نظرى با عملى داشته باشد و يا كتاب و مقاله بدين عنوان بنگارد بل خود مدرسهء سيار عملى و از رهروان « دعاة لنا به غير السنتكم » « 2 » به معناى كلمه بوده است .
در اين زمينه حوادث زياد و شگفتآور از وى نقل شده است ، از جمله اينكه بهخاطر لباس عادى و زير شأن خود پوشيدن و تواضع هميشگى وى شخصى به خيال اينكه مرد عادى و فقير است دستور شستن و نر و تميز كردن لباسهايى را مىدهد و مولانا اردبيلى بلافاصله اين كار را انجام داده و لباسها را شسته ، خشك و مرتب به وى تحويل مىدهد ، فردى كه اردبيلى را مىشناخته متعجّب و به آن مرد صاحب لباس پرخاشگرانه مىگويد : آيا مىدانى به چه كسى چه گفته و چه مطالبه كردهاى ؟ مولانا اردبيلى با كمال خونسردى مطلب را يك امر عادى و بدون هيچگونه شگفتى تلقى كرده مىفرمايد : او را ملامت نكنيد كه حقوق برادر مؤمن بيش از اينها است . « 3 »
و يا چنان كه گذشت ، در نامهاى به شاگردش نويسنده معالم ، از وى به
هامش
( 1 ) . حديثى است از معصوم ( ع ) ؛ يعنى هركس به خداوند فروتنى كند خداوند او را سرفراز و بزرگوار خواهد نمود .
( 2 ) . قسمتى از فرمايش امام صادق ( ع ) ، يعنى با كردار و نه گفتار به سوى ما فراخوانيد . . .
( 3 ) . روضات الجنات ، ج 1 ، ص 128 .