خوانسارى « 1 » مىنويسد : او با مولى جان باغنوى نزد جمال الدين محمود به درس معقول مىپرداختند و منزل اين دو همكلاس نزديك به هم بود . مولى ميرزا جان به حدى در طلب دانش حريص بود كه شبها بيدار مانده و به مطالعه مىپرداخت و حتى جهت دفع ادرار بهموقع هم اقدام نمىكرد مبادا كه به مطالعهاش لطمه رساند . ولى محقق اردبيلى از ابتداى شب تا نزديك سپيدهدم مىخوابيده آنگاه از خواب برخاسته و نماز شب را مىخوانده است و سپس به مطالعه مىپرداخت و جالب اينكه دقايق علمى را آنچنان درك مىكرد كه ميرزا جان از آغاز شب در انديشهء به دست آوردن آنها بود ، و گاهى حقايقى براى محقق مكشوف مىگشت كه ميرزا جان از آنها بىبهره بوده است . « 2 »
تمسك به ايدئولوژى و دفاع از آن در هر مناسبت و رويداد :
علم بدون پشتوانه و حراست ايمانى بىارزش است و بسا كه نتيجهاى خطرناك و ضد بشرى به دنبال داشته باشد چه علوم انسانى يا تجربى يا غير آنها .
خوشبختانه دانشمندان دينى بهويژه علماى اسلامى به اين « بنيان مرصوص » مسلح و متكىاند ، چرا كه اصولا مبناى علمشان از آن آبشخوار است . « 3 »
محقق اردبيلى در عين نيل به مدارج اعلاى علمى و عملى در عرف دينى و زمينه عقيدتى بسان يك مسلمان ساده معمولى خوش عقيده بود . او به محض پيش آمدى از قبيل ابهام و دشواريهاى علمى و فقهى به حرم مطهر حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مشرف و با روح ملهم و ايمان نيرومند با اين امام به بازگويى راز
هامش
( 1 ) . ميرزا محمد باقر بن زين العابدين بن ابى القاسم موسوى اصفهانى خوانسارى : فقيه ، رجالى ، عالم و موّرخ ماهر ، صاحب روضات الجناب فى احوال العلماء و السادات و كتب فقهى و رجالى ديگر . به سال 1313 در اصفهان درگذشت .
( 2 ) . روضات الجنات ، ج 1 ، ص 119 .
( 3 ) . و به قول شاعر عربى ضمن قصيدهاى انقلابى :قف دون رأيك فى الحياة مجاهدا * إن الحياة عقيدة و جهاد( از ايدئولوژى خود به دفاع برخيز ، و در زندگى همواره در آن راستا مجاهدت كن ، بدرستى كه زندگى در حقيقت جز عقيده ، هدف و جهاد مقدس در اين راه نيست ) .