در مواد درسى ديگر نيز روش وى همين اصل بوده كه در آينده روشنتر خواهد شد .
اقتصار به مباحث مثمر در علم اصول :
نقش علم اصول در استنباط فقهى ( بلكه در غير آن نيز مانند معرفت صرف آن و يا كاربرد و رل آن در حقوق و سياسيات و امثال ذلك ) ، بر كسى پوشيده نيست و از باب مثل عربى « الحاجة أمّ الاختراع » ( نياز بشر همواره علت اختراعات و نوآوريها بوده است ) بىسبب نبود كه اين علم از أوايل تاريخ اسلامى - هرچند ساده و كمرنگ - به عرصه تدوين درآمد خواه به واسطه امام شافعى ( 150 - 204 ) « 1 » و يا ابو يوسف ( م 182 ) « 2 » يا شيبانى ( م 182 ) آغاز تدوين گشته و يا فردى ديگر گرچه در ميان اماميه در قرن چهارم نضج گرفت و نخستين مدوّن مستقل آن شيخ مفيد ( 336 - 413 ) « 3 » بوده و در طول تاريخ تفقه و استنباط اماميه تا به امروز از اهميت و نقش متعهد خود برخوردار بوده است .
اصول فقه در آغاز به ابحاثى اختصاص داشت كه بيشتر و كاملتر در معرض استنباط فقهى قرار داشت . به تدريج و به رسم طبيعت تطور و تخصص كه اصولا رابطه يك علم را كمّا و كيفا تغيير مىدهد ، شامل ابحاثى نيز گشت كه ثمرهاش از لحاظ فقهيّت بسيار نادر بل در مواردى معدوم است و اين مرسوم در حدّى چشمگير بود كه عدهاى از نخبگان متخصّص در قرن معاصر در انديشهء تهذيب آن شدند .
هامش
( 1 ) . محمد بن ادريس بن عباس هاشمى قرشى از ائمه چهارگانه اهل سنت ، متولد غزّه فلسطين 150 / 767 م و متوفاى بغداد 204 / 820 م شاگرد سفيان بن عيينه و مسلم بن خالد و مالك و غير اينها از اهم آثار اوست « الأم » در فقه در 7 مجلد ، و « المسند » و « احكام القرآن » و غير آن .
( 2 ) . شاگرد ابو حنيفه و قاضى القضاة هارون الرشيد و نويسنده « الخراج » در 182 درگذشت .
( 3 ) . محمد بن محمد بن النعمام ، معروف به ابن المعلم متولد عكبراى بغداد و متوفاى بغداد 413 ، رئيس اماميه متكلم و فقيه اصولى مبرز از تصانيف اوست : الأركان ، العيون ، اصول الفقه ، الايضاح و غير اينها .