و پس از وى دو تلميذ بارعش شيخ حسن عاملى « 1 » و سيد محمد جبعى « 2 » نيز چونان دبير پير خود قايل به آن شدهاند . و بجز نامبردگان ، معدودى از متأخرين و معاصران به نفسيّت آن قايل شدهاند .
حذف حشو و زوايد كمى و كيفى از كتب كلاسيكى حوزهها :
نياز به بيان نيست كه مطالبى در كتب كلاسيكى حوزوى بر جامانده كه از رسوبات سبك و روش دوران گذشته است و بايد از نظر كمى و كيفى اصلاح و تنقيح شوند . با مطالعه كارهاى علمى ، فرهنگى و تدريسى محقق اردبيلى اين حقيقت بر ملا مىشود كه وى علوم حوزوى عصر خود را منقّح و در حد ضرورت و موثر بودن و در نتيجه كاربرد عينى و علمى آن به شاگردان القاء مىنمود .
چنان كه صاحب رياض العلماء مىنويسد : از اساتيد خود شنيدهايم آنگاه كه شيخ حسن صاحب معالم و سيد محمد صاحب مدارك شرح مختصر عضدى « 3 » را نزد او مىخواندند ، و از توضيح و تحقيق دربارهء آن خوددارى مىنمود . . . و فقط به توضيح مطالب مهم و عمده مىپرداخت « 4 » . . .
هامش
( 1 ) . ابو منصور جمال الدين . متولد 948 و متوفاى اول محرم 1011 در قريهء جبع ، جبل عامل ، و مدفون در همين قريه به جنب قبر سيد محمد صاحب مدارك . وى فرزند شهيد ثانى و از علماى مدقق و كمنظير از نظر حسن سليقه ، عمق فهم و قوت استدلال . از آثار معروف اوست : معالم الدين ، منتقى الجمان ، التحرير الطاوسى ، مناسك الحج و ديوان شعر و غير اينها ، عمده تلمذش نزد اردبيلى بود .
( 2 ) . محمد بن على عاملى : فقيه كبير و شاعر و اصولى ، پسر دختر شهيد ثانى و همدرس داييش صاحب معالم . عمده تلمذش نزد اردبيلى بوده است . در حدود سال 956 متولد و در شب 18 ربيع الاول 1009 در جبع فوت و مدفون شد . از اهم آثار اوست « مدارك الاحكام » ( فراغ 998 ) ، « حاشية الاستبصار » ، « حاشية التهذيب » و غير اينها .
( 3 ) . از اهم آثار عضد الدين ايجى كه از دانشمندان قرن هشتم بشمار رفته است . كثيرى از علماى بعدى چه امامى و چه اهل سنت بر اين كتاب شرح يا حاشيه نوشتهاند و از كتب رايج عقيده كلام و اصول دين بوده است . . .
( 4 ) . رياض العلماء ، ج 1 ، ص 90