و از نفايس كتب استدلالى و از خزائن پر بركت و جامع فقاهت شيعى به شمار مىرود كه محل توجه علما بزرگ بعد واقع گرديده و روى مطالب آن بحث و گفتگو و تأييد و نقض زياد شده است و از جملهء شيخ الفقهاء مرحوم صاحب جواهر قدّس سرّه مكررا و در موارد مختلف ، از آن كتاب نقل كرده و آراء مرحوم اردبيلى را مورد نقض و ابرام قرار داده است .
چنان كه استاد الفقها مرحوم شيخ مرتضى انصارى - اعلى الله مقامه - به مناسبتهاى مختلف و در مسائل گوناگون مكاسب ، مطالب آن كتاب را مورد بحث و بررسى قرار داده گاهى از آن به عنوان ( مجمع الفائدة ) و زمانى به عنوان ( مجمع البرهان ) و در مواردى به عنوان ( مجمع الفائدة و البرهان ) از آن ياد كرده است .
مرحوم صاحب روضات رضوان الله عليه دربارهء آن مىگويد : مجمع الفائدة و البرهان كتابى بزرگ و معروف و مشهور است و به فضل و تحقيق و اتقان در ميان اصحاب ، همواره ياد مىشود . « 1 »
علامهء عليارى مىگويد : شرح اردبيلى بر ارشاد بسيار نيكو و عالى بوده و كتابى همانند آن تصنيف نشده است و نيز مىگويد : از تصنيفات او رحمه الله كتاب مجمع الفائدة و البرهان در شرح ارشاد الاذهان كتابى كبير و معروف و مشهور است و ميان اصحاب ما به فضل و تحقيق و اتقان زبانزد مىباشد . « 2 »
علامهء تهرانى مىنويسد : آن ، شرحى بسيار خوب و بزرگ است كه اردبيلى در كربلا در ماه رمضان سنهء 977 شروع در آن كرد و در سال 985 از آن فراغت يافته است . « 3 »
رجالى بزرگ ، محمد بن على اردبيلى حائرى بهطور مختصر مىگويد :
كتاب شرح ارشاد بسيار نيكو و زيبا است . « 4 »
هامش
( 1 ) . روضات الجنات طبع قديم ص 24
( 2 ) . بهجة الامال ج 2 ص 108
( 3 ) . الذريعة الى تصانيف الشيعه ج 20 ص 35 و 36 .
( 4 ) . جامع الرواة ج 1 ص 61 .