در بحث نماز جمعه پس از آنكه احتمالات و اقوال مختلف را ذكر كرده و بر هر يك استدلال مىفرمايد ، و در هر كدام خدشهاى وارد مىسازد و تقريبا متمايل به جمع بين نماز جمعه و نماز ظهر احتياطا مىشود آنگاه مىفرمايد :
« اجمالا خلاصى از شكوك و شبههها براى مؤمنين امكان ندارد مگر با ظهور ولى امر ، و آنكه به حق يقين نطق مىكند ( امام زمان ارواحنا فداه ) و اما بدون اين معنى كار بسيار سخت و دشوار است خداوند به حق مدينهء علوم پيامبر : ( صلىّ اللّه عليه و آله ) و باب آنكه معصوم است على ( عليه السّلام ) هموم و گرفتاريها را از ما مرتفع ساخته و شكوك و اندوها را با ظهور وارث حكمتها و علوم بر طرف فرمايد .
و شايد حكمت در موضوع آميخته بودن مسائل به شبههها اين است كه براى انسان غفلت حاصل نشده بلكه اشتغال به جميع انواع عبادات و كسب كمالات پيدا كند ، باشد كه حسنهاى از حسنات مقبول درگاه الهى قرار بگيرد .
و خداوند او را معّذب به عذابى كه گناهان آن را ايجاب كردهاند نگرداند .
و لكن اين به غريقى مىماند كه به هر حشيش و گياهى دست ميبرد و متشبّث مىشود به اميد آنكه از غرق شدن هلاكتزا كه او را در اسفل دركات دوزخ مىاندازد رهايى يابد . ولى بايد انسان اعتماد و تكيهاش به اين عباداتى كه گاهى براى او پيش مىآيد نباشد و تنها وسيله را براى رسيدن به درجات عاليه الطاف و نعمت بخشيهاى خداوند و شفاعت ارباب شفاعت و انقطاع كلى در سرّ و آشكار به سوى ذات لايزال الهى قرار دهد به اينكه نفس خود را خالى از خيرات و خوبيها بداند جز با عنايت واهب العطيّات و بخشنده نعمتها .
يا اينكه براى نفس تشويش و اضطراب و شكسته دلى و انكسارى حاصل شود - علاوه بر باقى محنتها و بلياتى كه در دنيا براى اهل ايمان از زن و مرد آماده است - و استحقاق مراتب عاليه و سعادت اخرويّه پيدا كند . »
آنگاه مىفرمايد : « و اظنها اعظم بالنسبة الىّ من القتل فانى ما افهم مسأله خالية عن شىء من الشبهات الا قليلة من الكثيرات » يعنى و من اين شكوك
محقق اردبيلى ( فارسى ) — صفحة 471
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٤٧١