اين كتاب شريف ، شرح و تفسير آن قسمت از آيات كريمه قرانى است كه دربارهء احكام نازل شدهاند مانند آيات مربوط به طهارت و وضو و غسل و نماز و روزه و حج و خمس و زكات و حدود و ديات و قضا و شهادات و ساير احكام ، و اين كتاب علاوه بر آنكه آيات مربوط به احكام را گرد آورده كه خود خدمتى بزرگ به فقاهت و فقها است و علاوه بر آنكه شرح و تفسير اين آيات كريمه مىباشد كه براى اشراف فقيه بر معانى و مرادات اين آيات اثرى چشمگير دارد ، مشتمل بر نكات علمى و تفسيرى فراوانى است كه براى اهل مطالعه و تحقيق ، فوائد بارز و روشنى دارد چنان كه مرحوم عليارى راجع به اين كتاب مىنويسد :
كتابى است كه تحقيق و فوائد آن بسيار مىباشد . « 1 »
قابل تذكر است كه بعضى از علماى بزرگ حاشيه بر اين كتاب ، نوشتهاند كه از جملهء آنان محدّث و مفسر بزرگ فيض كاشانى رحمة الله عليه متوفاى 1091 است و ديگر مرحوم سيد نعمت الله جزائرى رحمة الله عليه متوفاى 1112 مىباشد . چنان كه بعضى از علما اصحاب آن را به فارسى ترجمه كردهاند « 2 »
و نيز شرحى بر اين كتاب نوشته شده به قلم سيد محمد سعيد بن سراج الدين قاسم بن الامير محمد الطباطبائى القهبايى متولد سنهء 1012 و متوفاى سال 1092 ، و اسم اين كتاب ، مفاتيح الاحكام فى شرح آيات الاحكام است . « 3 »
مرحوم اردبيلى در اين كتاب شريف تفسيرى ، از كلمات و مطالب تفسير معروف شيعى ، مجمع البيان طبرسى و دو تفسير اهل سنت : كشاف زمخشرى و اتوار التنزيل قاضى بيضاوى نقل كرده و نقد و انتقاد مىكند و در هر فصلى خود نيز نكات مختلف و سودمند و قابل استفادهاى دارد .
چون مبناى اين كتاب ، تفسير آياتى است كه دلالت بر حكمى از احكام شرعيه دارد لذا بر اساس ترتيب كتب فقهى پيش رفته و سير و روال مسائل فقهى
هامش
( 1 ) . بهجة الامال 2 ص 112
( 2 ) . الذريعة الى تصانيف الشيعة ج 12 ص 21
( 3 ) . الذريعة ج 21 ص 299