است سه طايفهاند ، گمراهان و فريبندگان و غافلان و بروايتى بجاى عبارت غافلان لفظ احمقان واقع است و در حديث ديگر بجاى آن كلمه جاهلان مذكور است . . . « 1 » .
علاوه بر آن ، نسخهاى از چاپ سنگى نيز نزد ما هست كه نام « بحار » در آن نيامده است . « 2 »
ب ) اگر در خود همين قسمت « نكوهش صوفيه » حديقة الشيعه دقّت بيشترى مبذول مىشد ، اين مشكل باز قابل حل بود ؛ چرا كه در صفحه 605 اين حديث را از ابن حمزه طوسى صاحب « ايجاز المطالب » نقل كرده است و با توجّه به اينكه در مذمّت صوفيه مطالب و احاديثى از « ايجاز المطالب » آورده است ، بعيد نيست كه بر فرض آمدن نام كتاب ، آن « ايجاز » بوده كه به « بحار » تصحيف شده است هر چند بعد از اثبات عدم وجود نام بحار در نسخه خطى 1094 و 1098 ه . ق ، نيازى به اين توجيه هم نداريم و آن حديث به عبارت ذيل از ابن حمزه روايت شده : « . . . حضرت امام رضا عليه السّلام فرمود كه لا يقول بالتصوّف أحد إلا لخدعة أو ضلالة أو حماقة و أمّا من سمّى نفسه صوفيا لتقيّة فلا إثم عليه » « 3 » .
ج ) حداقل مىتوان احتمال داد كه شايد كاتب نسخه - سهوا يا عمدا - نام كتاب « بحار » را به آن راه داده است بويژه اينكه صاحب بستان السياحه و صاحب طرائق الحقايق با دقّت تمام ، مطالب حديقة الشيعه را بررسى كردهاند و كوچكترين ضعف آن را دستآويز ساختهاند تا صحّت انتساب
هامش
( 1 ) - نسخه خطى آستان قدس رضوى 1094 ه . ق ص 450 .
نسخه خطى كتابخانه ملى تهران 1098 ه . ق .
( 2 ) - چاپ سال 1260 ه . ق ( نخستين چاپ سنگى حديقة الشيعة است ) به خط نصر اللّه تفرشى .
( 3 ) - حديقة الشيعه ص 605 .