[ 2 - ذكر نام كتاب « بحار الانوار » در حديقة الشيعة ]
2 - از عمدهترين دلايل مخالفين انتساب حديقة الشيعه به اردبيلى ، همان آمدن نام كتاب « بحار » علامهء مجلسى در حديقة الشيعه است كه اخيرا اين نكته را آقاى دكتر مهدى تديّن متوجّه شده و در مقالهاش بيان كرده است :
« امّا اين تحريف كننده زبردست [ يعنى نويسنده حديقة الشيعه ] . . . نقل قول از حدود نود سال بعد از وفات مقدس اردبيلى را نيز قابل اهميّت ندانسته است ، به نحوى كه به نظر او نقل حديث از بحار الأنوار مجلسى نيز براى مقدس اردبيلى جايز است . وفات مجلسى را بالاتّفاق در سال 1111 ه . ق داشتهاند و از 993 تا 1111 ه . ق ، يكصد و هجده ( 118 ) سال فاصله است و اگر مجلسى 30 سال قبل وفات خود بحار را تمام كرده باشد ، مرحوم مقدّس بايد نود سال بعد از مرگ خويش حديقه را نوشته باشد ، چون در صفحهء 573 كتاب حديثى را از بحار نقل مىكند و مىگويد : « . . . ديگر آنكه اين گروه و مايلين و معتقدين ايشان چنان كه در حديث وارد است سه طايفهاند ، گمراهان و فريبندگان و غافلان و به روايت بحار ، عوض عبارت غافلان ، احمقان واقع است . » « 1 » .
البته دو مسئله بايد مدّ نظر پژوهشگر چنين متونى باشد ؛ يكى بررسى كامل مطلب و مراجعه به نسخههاى مختلف و عدم شتاب در ارائهء آن و مسئلهء ديگر ، همان تعهّد بىطرفى و عدم تعصّب در كشف حقيقت مىباشد . همين اشكال جنجال برانگيز به راحتى قابل حل است و چند پاسخ مىتوان به اين داد :
الف ) با مراجعه به دو نسخهء خطّى حديقة الشيعه كه در سالهاى 1094 و 1098 ه . ق كتابت شده ، نامى از « بحار » در آنها نيافتيم : « . . . ديگر بايد دانست كه اين گروه ملاعين مايلين و معتقدين ايشان چنانچه در حديث واقع
هامش
( 1 ) - مجله معارف دوره دوّم / ش 3 ص 118 .