انتظار مىرود كه معرفى اين بزرگمرد و تحليل شيوهء علمى و آراء فقهى او ، براى حوزههاى علمى و حلقههاى درس روزگار ما ، افقهائى تازه در روش فقاهت بگشايد ، و فقه اين روزگار را كه به استحكام و مشمول و سهولت نيازمند است ، هرچه غنىتر سازد »
« بعد از ارتحال مقدس اردبيلى ، عدهاى از فقهاى نامدار مكتب تشيع بويژه شاگردان برجسته او ، روش و مبانى وى را پسنديده و به تقويت آن پرداختند ؛ چنان كه صاحب جواهر ( وفات : 1266 ه . ق ) از آنها به « اتباع المقدس » تعبير كرده است يكى از پژوهشگران در اين خصوص مىنويسد : او اگر چه در اساس فقه جعفرى تغيير و تحولى به وجود نياورد و ليكن دقتهاى خاص و موشكافيها ، و روش آزاد و شجاعت حقوقى او ، مكتب وى را كاملا ممتاز ساخت . گروهى از بهترين فقهاى اين دوره ، پيرو روش اردبيلى و دنبالهرو او هستند . . . » « 1 » آنگاه از مشهورترين آنها نام مىبرد :
1 - صاحب مدارك ( وفات : 1009 ) ؛
2 - صاحب معالم ( وفات 1011 ه . ق ) ؛
3 - صاحب جامع الفوائد ملا عبد اللّه شوشترى ( وفات 1021 ه . ق ) ؛
4 - صاحب ذخيرة المعاد ملا محمد باقر سبزوارى ( وفات : 1090 ه . ق ) ؛
5 - ملا محسن فيض كاشانى ( وفات : 1090 ه . ق ) .
آيت اللّه العظمى شبيرى زنجانى نيز در خصوص مكتب اردبيلى ، مىفرمايد : « او در فقه ، صاحب مكتب است . به اين معنى كه بين قبل از او و بعد از او ، تفاوت بسيار در كيفيت استدلال و استنباط است . صاحب مدارك ، صاحب معالم ، فاضل سبزوارى و شايد صاحب حدائق از پيروان مكتب محقق اردبيلى هستند . سخن مشهورى است كه مىگويند : مطالبى را كه محقق اردبيلى احتمال آن را داده ، صاحب مدارك گمان به آن پيدا كرده و صاحب ذخيره ، قطع به آنها پيدا كرده است . اينها ، با اينكه خود از بزرگان و
هامش
( 1 ) - « مقدمهاى بر فقه شيعه » حسين مدرسى طباطبائى ، ص 56 - 57