تقريب مذكور گشته در كتاب زكات « 1 » در تحت آيهء
يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ
« 2 » در مجمع البيان مسطور است كه « و ليس ذلك مخصوصا بهم بل كلّ من يفعل ذلك يناله » ؛ يعنى اين فيض و اين عنايت مخصوص ايشان نبود ، بلكه هر كسى كه اين قسم ايثارى تواند نمود فيض آن را در مىيابد . و اين فعل از حضرات اهل بيت دليل است بر آنكه جايز باشد قرض كردن و در خيرات صرف نمودن و مؤيد مطلوبست آنكه حضرت رسول خدا در وصيتى كه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام را مىكند ، مىفرمايد : « ابذل مالك حتّى يقال اسرفت و ما اسرفت » ؛ يعنى بذل كن يا على مال خود را در راه خدا به حدى كه مردمان گويند اسراف نموده . و حال آنكه اسراف نيست و چون مال در معرض زوال است .
و حق تعالى مىفرمايد كه
ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ
« 3 » ؛ يعنى نفقه كنيد در راه خدا كه آن به شما مىماند . و نزد عاقل هيچ تجارتى بهتر از اين نيست و بعضى از معاندين درين مقام گفتهاند كه آيا جايز است كسى را كه در تصدّق تا بدان حد مبالغه كند كه نفس خود و اهل خود را به هلاكت نزديك سازد و حال آنكه حق تعالى فرموده :
وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ
« 4 » ؛ يعنى اگر سؤال كنند از تو اى پيغمبر ، كه به چه طريق نفقه نمائيم بگو آنچه زياده باشد از نفقه عيال . و در حديث آمده كه بهترين صدقه آنست كه آنچه از نفقه اهل و عيال زياده باشد بدهند .
و جواب اين شبهه آنكه عفو چنانچه به اين معنى آمده است ، به معنى افضل مال و اطيب نيز آمده است ، پس معنى بنابراين همچنين خواهد بود كه بگو يا محمد كه آنچه خوبتر و بهتر باشد بدهيد . و مؤيد اين معنى است .
هامش
( 1 ) . در كتاب زكات [ زبدة البيان ( كتاب الزكاة ) ص 198 و 199 . ]
( 2 ) . يك سطر در كاشف الحق نيست يعنى شرح ارشاد فقه و كتاب زكات ( كاشف الحق ص 45 ) .
( 3 ) . سوره سبأ ، آيه 39 .
( 4 ) . سوره بقره ، 219 .