كسى كه 150 ثواب داشته و 100 گناه دارد صد گناه أو در برابر صد ثواب بوده وهر دو زايل شده وفقط 50 ثواب خالص براي أو باقي مىماند .
مشهور بين شيعه بلكه ادعاى اجماع شده بر آنكه احباط وتكفير باطل مىباشند وآن آيات شريفه قرآن را بايد توجيه وتأويل نمود . محقق اردبيلى مىفرمايد : « در مسأله موت بر كفر كه سبب احباط تمام اعمال خير مىشود بايد گفت شرط ثواب داشتن تمام اعمال انسان آنست كه با ايمان از دنيا برود پس كسى كه بدون ايمان بميرد در واقع اعمال أو هيچ ثوابي نداشتهاند نه اينكه ثواب داشته اما حبط شده باشد ، سپس محقق اردبيلى استدلالهاى خواجة نصير را بر بطلان احباط وتكفير نقل كرده وآنها را ناتمام مىداند سپس گفته اجماع نيز وجود ندارند وشهرت گرچه بر بطلان احباط است اما شهرت حجّيت ندارد سپس وجه جمعى را ذكر كرده ومىگويد آنانكه احباط وتكفير را باطل مىدانند مقصودشان قسم أول است يعنى احباط بالكلية ( يك گناه كبيره تمام اعمال صالح را از بين ببرد ) در اين قسم حق با كساني است كه احباط وتكفير را قبول ندارند اما آنانكه احباط وتكفير را قبول دارند مرادشان قسم دوم يعنى موازنه است زيرا اين موازنه هيچ دليل عقلي يا نقلي بر بطلان آن نداريم وآيات وروايات نيز دلالت بر صحت اين قسم از احباط وتكفير مىنمايند .
21 - تعصّب قوشچى
مكررا محقق اردبيلى قوشچى را متهم مىكند به اينكه با تعصب به مسائل مىنگرد يا تقليد از گذشتگان يا خود را به غفلت مىزند . وسفارش ونصيحت مىكند كه انسان در مسائل علمي واعتقادي بايد آزادانديش بوده وخود را گرفتار خرافات ننمايد ( ر ك : ص 109 ، 215 ، 109 ) .
22 - محقق اردبيلى هم عقلگرا وهم نقلگرا
محقق اردبيلى گاهى چون يك فيلسوف عقلگرا وارد بحث مىشود وهرچه برخلاف عقل پيدا كند به توجيه وتأويل آن مىپردازد ، مثلا در بحث رؤيت