[ مقدمه ]
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم دفاع عقلي از عقايد ديني را علم كلام يا فقه أكبر گويند . فلسفه نيز گرچه همين هدف را دنبال مىكند اما علم كلام متعهد به حفظ ظواهر شرع است وفلسفه متعهد به برهان واعتقاد به مؤداى آنست چه آنكه با ظاهر دين هماهنگ وموافق باشد يا خير .
با گذشت زمان علم كلام به بحث از اعتقادات مذاهب مختلف اسلامى پرداخته وفلسفه به اعتقادات أصل دين بسنده كرده است . به عبارت ديگر علم كلام دفاع از مذهب است وفلسفه دفاع از أصل دين .
علم كلام هنگامى شروع شد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه واله در مرض وفات خود فرمود : « قلم وكاغذى بياوريد تا كتابي برايتان بنويسم كه پس از من گمراه نشويد » وعمر دهان به هذيان باز كرده گفت : كتاب خدا ما را بس است ، وبين صحابه اختلاف شد در آوردن يا نياوردن كاغذ وأطاعت يا عدم أطاعت امر رسول خدا .
كمكم فرقه كلامي خوارج پديد آمده وپس از آن معاوية بنيانگذار اعتقاد به جبر وواصل بن عطا مؤسس مذهب اعتزال گرديد ، فرقهها ومذاهب مختلف يكى پس از ديگرى بوجود آمدند وهركدام به بحث وجدل در دفاع از عقايد خود پرداختند واين مباحث به اسم علم « كلام » اشتهار يافت .
در شيعه متكلمين بزرگى در زمان صادقين صلوات اللّه عليها تربيت يافتند ودر طول عصر حضور وغيبت صغرى كتابهايى در اين موضوع تأليف شد كه