مشهد را اشغال و تاراج كردند . « 1 » و علاوه بر شيعيان بسيارى از مردمى را كه سنى مذهب بودند به طمع مال و به بهانه شيعه بودن كشتند . پس از شكست اوزبكها و انتقال مركز حكومت صفوىها به اصفهان شاه عباس اول و جانشينان او به علماى مذهبى و بناى مساجد و مدارس توجه خاصى داشتند . در اين دوره حوزه علميه مشهد نسبتا رونق بيشترى يافت . كتابخانه آستان قدس رضوى كه بر اثر يورش اوزبكها غارت شده بود به همت شاه عباس اول و شيخ بهايى كه قرآنها و كتب زيادى وقف كتابخانه كردند ، مجددا رونق يافت . « 2 » اسناد و مدارك حاكى از آن است كه برخى از علماى بزرگ مانند شيخ حر عاملى ، شيخ بهايى و مولى محسن فيض در بيوتات آستان قدس به افاده درس مىپرداختهاند .
طبق طومار عليشاه در هر كشيك از پنج كشيك خدمه آستان قدس دو نفر مدرس موظف به تدريس بودهاند . « 3 » در نيمه دوم سده يازدهم هجرى صفويه مدارس متعددى در شهرهاى ايران بنا كردند .
در فاصله سالهاى 1057 تا 1091 هجرى هفت مدرسه از مدارس معروف مشهد تأسيس شد . « 4 » برخى از علماى حوزه علميه مشهد در سده دهم و اوايل سده يازدهم هجرى عبارتند از :
1 - مير ابو الوالى فرزند مير شاه محمود انجوى شيرازى كه فقيهى متعصب در تشيع بود . او دوبار منصب توليت آستانه مقدسه را به عهده داشت . « 5 »
2 - مولانا عبد الله شوشترى ملقب به شهاب الدين كه از استادان بزرگ زمان خود در علوم عقلى و نقلى بود . او از شيراز به مشهد رفت و در آنجا مقيم
هامش
( 1 ) . همان مرجع ، ج 1 ، ص 51 .
( 2 ) . مؤتمن ، على ، راهنما يا تاريخ آستان قدس ، ص 383 - 384 ، تهران 1348 .
( 3 ) . همان مرجع ، ص 381 - 382 .
( 4 ) . خامنهاى ، آيت الله سيد على ، گزارشى از حوزه علميه مشهد ، ص 15 - 16 ، كنگره جهانى حضرت رضا عليه السّلام ، مشهد 1365 .
( 5 ) . تركمان ، اسكندر بيك ، تاريخ عالمآراى عباسى ، ج 1 ، ص 148 .