طبيعى ، رياضى و ادب رو به نقصان گذاشت .
در دوره فرمانروايى اسماعيل اول جلد اول كتاب « قواعد الاسلام » نوشته شيخ جمال الدين مطهر حلى بوسيله قاضى نصر الله زيتونى ، اساس قوانين تشيع قرار گرفت و به آن عمل شد . در دوره مورد گفتگو خصوصا در دوره زندگى علامه مجلسى مشهورترين چهره حوزه علميه اصفهان براى ترويج عقايد شيعه و گسترش مذهب تشيع كتابهاى متعددى به فارسى ساده تدوين شد و به سهولت و سرعت در ميان توده مردم رواج يافت و كتبى چون عين الحيات ، حلية المتقين و حيات القلوب و ابواب الجنان و جامع عباسى در دسترس مردم قرار گرفت . « 1 »
ركود و انحطاط علمى كه از سده هفتم هجرى به دنبال حمله مغول در سراسر قلمرو اسلامى آغاز شده بود در سده دهم و يازدهم هجرى نيز ادامه يافت . در ايران نيز به جز علوم مذهبى نسبت به ساير رشتههاى علمى و ادبى « 2 » و فلسفى كمتر توجه مىشد و در نيمه اول سده يازدهم هجرى فقط يك حكيم بزرگ به نام ملا صدرا ظهور كرد . در دوره مورد گفتگو كمتر اثر ابتكارى ديده مىشود و اغلب كتبى كه نوشته شده شرح بر آثار نويسندگان سدههاى پيشين يا شرح بر شرحى است كه ديگران تأليف كردهاند .
در نيمه اول سده يازدهم هجرى حكماى آزاد فكر كه غالبا مردانى وارسته و پرهيزگار بودند به وسيله فقها تكفير شدند و حكما براى گريز از عواقب كار ، عقايد خود را مزين به نصوص دينى مىنمودند و برخى اجازه روايتى از فقيهان مىگرفتند . با وجود اين بسيارى مجبور به مهاجرت از ايران شدند و يا در دهات گوشهگير گرديدند . به عنوان مثال ملاصدراى شيرازى
هامش
( 1 ) . همان مرجع ، ص 250 - 251 .
( 2 ) . براى اينكه چرا شعراى بزرگ در دوره صفوى نبودند رجوع كنيد به : تاريخ ادبيات ايران از آغاز عهد صفوى تا زمان حاضر ، ص 20 - 21 .