4 - علاوه بر علوم شرعى كه در مراكز علمى شيعه و سنى تدريس مىشد ، در حوزههاى علمى شيعى فلسفه ، عرفان ، منطق ، طب ، رياضى و نجوم نيز تدريس مىشد « 1 » كه در مراكز علمى اهل سنت كمتر به آن توجه مىشد .
سياست مذهبى صفوىها و تأثير آن بر حوزههاى علمى شيعى
تشكيل سلسله صفوى در اوايل سده دهم هجرى موجب تحولات سياسى ، مذهبى مهمى در ايران گرديد كه بهطور مستقيم يا غير مستقيم در آموزش و حوزههاى علمى تأثير عميقى داشت . اين تحولات عبارت است از :
الف - شاه اسماعيل اول صفوى مقدمات تشكيل يك دولت مقتدر واحد كه سراسر قلمرو ايران را دربر مىگرفت فراهم ساخت و به حكومتهاى ملوك الطوايفى ايران بعد از حمله مغول خاتمه داد . جانشينان او با سركوب مخالفان توانستند وحدت ملى را در ايران حاكم سازند . اين وضع سبب شد كه ايران به عنوان يك كشور شيعى مستقل بتواند در مقابل عثمانيها كه بعد بر سراسر قلمرو اسلامى به جز مراكش غلبه يافته بودند ، مقاومت كند .
ب - اسماعيل صفوى اول مذهب شيعه را به عنوان مذهب رسمى ايران اعلام كرد . به تعبير مؤلف كتاب تشيع و تصوف « نهضت اسماعيل صفوى دعوتى بود با جوهر صوفيانه ، در چهار چوبى شيعيانه و شيعيگرى در نظر اسماعيل - كه خود را نايب امامان و باب مهدى ( عج ) مىدانست - عبارت بود از همين ظواهر سطحى و شعارهاى ساده . پس از مرگ وى بود كه ترتيب و تنظيم و استقرار آيين تشيع انجام گرفت » . « 2 » بدين ترتيب مذهب تشيع كه در آغاز دوره صفوى چنان در
هامش
( 1 ) . غنيمه ، عبد الرحيم ، تاريخ دانشگاههاى بزرگ اسلامى ، ص 10 .
( 2 ) . شيبى ، دكتر كامل مصطفى ، تشيع و تصوف تا آغاز سده دوازدهم هجرى ، ترجمه على رضا ذكاوتى قراگزلو ، ص 392 ، مؤسسه انتشارات اميركبير ، تهران 1374 .