حوزه علميه قم
سابقه تشيّع و فرهنگ شيعى در قم به زمان ائمه معصومين عليهم السّلام مىرسد تا جائى كه امام صادق عليه السّلام فرمودهاند : هنگامى كه فتنهها به شهرها رسيد بر شما باد به قم و حوالى آن ، زيرا بلاها و محنتها از آنجا دفع مىشود . و باز فرمودهاند : اهل قم ياوران ما هستند . و روايات ديگر از ائمه عليهم السّلام وجود دارد كه بيان كننده ايمان و محبت مردم قم در زمان ائمه عليهم السّلام بوده است و از همان زمان جايگاه فقيهان و دانشوران بلندمرتبهاى بوده كه هر يك از چهرههاى درخشان مكتب تشيّع بودهاند و در نشر و پخش فرهنگ دينى و معارف قرآنى ، جزء پيشتازان اين ميدان بودهاند . « 1 »
اولين گام حوزه علميه قم در زمان حجاج بن يوسف ثقفى به وسيله عبد اللّه بن سعد اشعرى كه عالم و دانشمند اشعريين بود و از كوفه به قم آمده بود برداشته شد و پس از او ابراهيم بن هاشم قمى از اصحاب امام هشتم گام بزرگى در تحول و تكامل علمى حوزه قم برداشت و در رشد محيط علمى به توفيق بزرگى دست يافت . پيشرفت اين حوزه در قرن چهارم و نيمه اول قرن پنجم به اوج رسيد و عللى از جمله حكومت شيعى آل بويه از آن جمله است . مرقد حضرت معصومه عليها السّلام نيز محور حوزه علميه قم گرديد و مانند شمعى پروانهها - يعنى علما - را دور خود كشيد و چهرههاى فروزانى را در دامان خود پرورانيد . « 2 »
حوزه علميه قم در عهد صفويه
با وجود حوزه بزرگ و معظم اصفهان پايتخت صفويه كه « دار العلم شرق » ناميده مىشد انتظار نبود حوزه قم در آن دوره حوزه اصلى بوده و مركزيت داشته
هامش
( 1 ) . مجله حوزه ، شماره 24 ، سال چهارم ، ص 95 .
( 2 ) . آشنايى با حوزههاى علميه شيعه ، ج 1 ، ص 296 .