دشواريها مواجه گرديد نياز به تحصيل مقدمات و فراهم ساختن زمينه تحقيق احساس شد و لذا مراكزى كه بعدا به نام مدرسه و حوزه علميّه ناميده شد به وجود آمد كه در آن جاها تحقيق و بررسى ، تعليم و تعلّم ، كتاب و كتابخانه و تمام لوازم تحقيق و آشنايى با اسلام جمع گرديد .
در اين حوزههاى علميّه امروزه علومى مورد تعليم و تعلم قرار مىگيرد كه در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله براى شناختن اسلام نيازى به آنها نبود ولى در فاصله قرون متعدد براى شناختن اسلام تحصيل آنها ضرورى گرديد . مثلا شناختن رجال و راويان حديث به عنوان يك علم گسترده درآمد . احتياج به زبان عربى براى تحقيق در قرآن و حديث براى غير عرب زبانها انگيزهاى ديگر براى گسترش علوم حوزه مثل لغت ، نحو ، صرف و . . . بود كه بتوانند به حقايق قرآن و سنّت دست يابند .
محل تحصيل علوم اسلامى در ابتدا مساجد و سپس با توسعه فعاليّت علمى از يك طرف و فراهم شدن امكانات زندگى از طرف ديگر مدارسى بوجود آمد كه محل تحصيل علوم دينى گشت و سپس با گسترش فعاليت و امكانات تحصيلى در جاهائى كه مجموعهاى از مدارس و مراكز تحصيلى گرد مىآمد نام حوزه علميه بر آن نهاده شد « 1 »
بهطور كلى عوامل برپايى مدارس علوم دينى عبارتند از :
1 - گسترش علوم 2 - فزونى دانشپژوهان كه در نتيجه استقبال عمومى جامعه مسلمين به فراگيرى دانش پيش آمد 3 - مزاحمت عبادت عابدان با برنامههاى درسى و برعكس 4 - ارتباط دين و سياست 5 - تحكيم قدرت كه سلاطين براى خشنودى علما مسجد ، رباط ، بيمارستان و مدرسه ساختند 6 - ثواب اخروى 7 - حفظ اموال ثروتمندان به صورت مدرسه و مسجد كه
هامش
( 1 ) . آشنايى با حوزههاى علميه شيعه در طول تاريخ ، صفحات 7 و 8 و 9 .