آيات ، به ميان آورده مثلا پايان بحث جهاد گفته است : « و لكن نتمه بآيات لها فوائد كثيرة و مناسبة ما به » ص 311 و در 9 صفحه 6 آيه را بررسى كرده است .
و احيانا به مباحثى در غير جاى معهودشان مثلا به بحث ارتداد در كتاب النكاح ص 615 اشاره شده است با آنكه مرسوم است ارتداد در حدود مطرح شود ، و احكام المساكن در كتاب الصلاة ص 113 آمده و به باب اشياء من المباحات ص 31 بهتر مىخورد .
مقدمهء دوم تفاوت وظيفهء مؤلّف فقه القرآن و مدرّس فقه
مدرّس فقه از مباحث بديهى مىپرهيزد ولى مؤلّف ، به تفسير هر آنچه در متن آيه آمده مىپردازد مثلا وجوب صوم و صلاة ، از ضروريّات دين است و بىنياز از بحث ، ولى جزء كار مفسّر است . و همين نكته باعث گشته تا محقق اردبيلى در آيات صوم به استنباط وجوب روزه از آيهها ، تصريح كند ، و يا ترك اين بحث را در كتاب الصلاة چنين توجيه كند :
« و اعلم انّ وجوب الصلوات ليس من الفقه فإنّه من ضروريّات الدين ، مع أنّ الآيات الدالة عليها في غاية الإجمال فكان تركها أليق ، و لكن ذكرنا بعض الآيات لبيان الوقت و بعض الفوائد الأخر » ص 63 ؛ نياز به اين توجيه و توضيح وقتى روشن مىشود كه به صدر همين فصل توجه شود كه نوشته است :
« النوع الثانى فى [ 1 ] دلائل الصلوات الخمس و [ 2 ] أوقاتها » ص 55 ولى تنها به بحث وقت پرداخته و از اتلاف وقت در ضروريات صرفنظر و صرفهجويى نموده است .
تفاوت ديگر آنكه مدرس فقه ، به بسيارى از فروع مسأله مىپردازد ولى مؤلّف آيات الأحكام هر چند هم كه اوج بگيرد فراتر از مدار مدلول آيه ، پرواز نمىكند و به آشيانه آيه فرود مىآيد نه هر شاخهاى ؛ محقق اردبيلى دربارهء
مقالات كنگره محقق اردبيلى ( مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 434
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٤٣٤