شيخ محمد عبده ، گويد : بيست و پنج تفسير معتبر مراجعه كردم ، دربارهء آيه چيزى قانع كننده نيافتم : « و قد طالعت فى تفسيرها ( الآية ) خمسة و عشرين تفسيرا فلم أجد فيها غناء و لا رأيت قولا فيها يسلم من التكلف . . . » « 1 »
در ميان « فقه القرآن » نويسان ، يگانه محقق اردبيلى به اين جهت عنايت داشته گويد :
« ثم لا يخفى ان نظم الآيتين لا يخلو من اشكال ، حسب فهمنا . . . » « 2 »
آنگاه به يكايك اشكالات مىپردازد كه در پايين مىآوريم .
ايرادات پيرامون آيه
هفت ايراد پيرامون آيه گفتهاند ، و آيه را هر چه بيشتر در ابهام و اجمال غوطهور ساختهاند :
اولا : از « حدث اصغر » در صدر آيه نامى برده نشده . زيرا براى وضو گرفتن يا تيمم نمودن ، تنها برخواستن براى نماز ، شرط نيست ، مگر آنكه « محدث » بوده باشد .
ثانيا : چرا براى « حدث اكبر » صرفا از « جنابت » ياد شده ، و از ديگر موجبات حدث اكبر نامى برده نشده ؟
ثالثا : آيا غسل از جنابت ، صرفا موقع اداء فريضهء نماز واجب است ، تا واجب غيرى بوده باشد ، يا اساسا غسل جنابت ، و هر حدث اكبر ديگر ، واجب نفسى است ؟
رابعا : دربارهء وجوب وضو ، حاضر بودن ، و سالم بودن ، و قادر بودن ، قيد نشده در صورتى كه طبق برداشت از آيه ، وضو بر حاضر سالم قادر بر آب
هامش
( 1 ) . تفسير منار ، ج 5 ، ص 119 .
( 2 ) . زبدة البيان ، ص 20 .