20 - اجماع
عمدهترين دليلى كه در ميان متأخران براى مسأله عنوان شده ادّعاى اجماع بر اشتراط ذكورت است . بيشتر كسانى كه پس از علّامه حلى به استدلال پرداختهاند به اين دليل تمسك جستهاند . البته تعبيرهاى بهكار رفته متفاوت است ؛ برخى نشان دهندهء تحصيل اجماع توسط آنان مىباشد « 72 » ؛ و برخى به « نفى خلاف » و يا « حصول اتفاق » اكتفا كردهاند « 73 » ؛ و برخى نيز ادعاى اجماع ديگران را شاهد گرفتهاند « 74 » ؛ كسانى چون صاحب « المناهل » نيز با ادعاى « ظهور اتفاق » به ادّعاى اجماع نزديك شدهاند ؛ « 75 » چنان كه شهيد « ره » با تعبير « اطباق سلف » از آن ياد كرده است . « 76 »
جمعبندى ادلّه
موارد بيستگانه ياد شده را مىتوان در چند دسته خلاصه كرد :
الف ) يكم و دوم : اصل عدم جواز و فقدان دليل
ب ) سوم تا هشتم : عدم صلاحيت زن از نظر ساختار جسمى و سطح و توان انديشه ، اراده و تديّن .
هامش
( 72 ) . از جمله : علّامه در نهج الحق ، چنان كه گفتهاند ( پاورقيهاى 33 ، 34 ، 36 و 37 ) و نيز سيد جواد عاملى در مفتاح الكرامة ، 10 / 9 ( پاورقى 32 ) .
( 73 ) . از جمله : شهيد ثانى در مسالك ، 2 / 351 ، سبزوارى در كفاية الاحكام ، ص 261 ، سيد على طباطبايى در رياض المسائل ، 2 / 385 ، فاضل هندى در كشف اللثام ، 2 / 322 ، سيد محمد مجاهد در المناهل ، 694 و شيخ انصارى در القضاء و الشهادات ، ص 40 . ( پاورقيهاى 30 ، 31 ، 33 ، 35 ، 36 و 37 ) .
( 74 ) . از جمله : مفتاح الكرامة ، 10 / 9 ، و رياض المسائل ، 2 / 385 ، و مستند الشيعة 2 / 519 ، و صاحب الجواهر ، 40 / 12 و 14 ( پاورقيهاى 32 ، 33 ، 34 ، 37 ) .
( 75 ) . المناهل ، ص 694 ( پاورقى 36 ) .
( 76 ) . الدروس الشرعية فى فقه الامامية ، 2 / 65 ( پاورقى 28 ) .