مذاهب گوناگون كلامى و فقهى بروز مىكرد . اين نقش محورى و اثرگذار بهويژه در مسائل مربوط به توحيد ، صفات خالق ، چگونگى تعلق صفات به ذات بارى تعالى ، عدل الهى و مسائل مربوط به آن ، افعال انسان ، مسائل قضا و قدر ، جبر و تفويض و امر بين الامرين ، بداء ، تقيه و نيز قواعد اصولى و فقهى كه پايهء مكتبهاى رائج فقهى بوده و هزاران كتاب در زمينهء آن تأليف شده است ، بيشر بروز كرده است . « 1 »
3 - دانش اهل بيت در خدمت مصالح امت اسلامى
على رغم همهء سختيها و مرارتهايى كه در دورههاى مختلف بر ائمهء اهل بيت تحميل مىشد ، باز هم آنها بهخاطر مصالح امت اسلام و وحدت مسلمانان و تقدم اين مصلحت بر هر چيز ديگر ، فداكارى مىكردند و اين بهخاطر رسالت سنگينى بود كه بر دوش داشتند . ؛ بهطورى كه علوم آنان پيوسته در راه هدايت امت به صراط مستقيم الهى و خدمت به مسلمانان به كارگرفته مىشد .
اولين مسألهاى كه فراروى مسلمانان قرار گرفت ، موضوع خلافت بود . امام على با همهء تصريحاتى كه در بارهء حقانيت خويش ابراز نموده بود ، به خاطر اهتمام خاصى كه نسبت به مصالح امت داشت ، راه سكوت و خويشتندارى را در پيش گرفت ؛
هامش
( 1 ) - همان .