و گسترده محدود كردم و به شكل قائمالزاويه درآوردم و سمت راست آنرا مماس با ديوار چپ گنبد ( از طرف نمازگزاران ) ساختم بهگونهاى كه هر دو ديوار يكى شدند و سمت چپ آنرا در پايان مرز چپ صحنى قرار دادم كه در حال حاضر آب انبار را در
آن قرار دادهام و اين صحن را جزء مسجد درنظر گرفتم و مرز محراب و منبر آن را مماس با ديوار گنبد روى محراب قرار دادم و هر دو ديوار را يكى ساختم و سرانجام ضلع چهارم را بعد از خان خليلى كنونى درنظر گرفتم و صحن و آبانبار را در سمت راست ديوار يعنى در محل ايوان قديمى و در كنار عمارت العنانى قرار دادم و در سمت راست آن آبريزگاه و آبدارخانه ساختم و براى اين كار بخشى از عمارت العنانى را بدان اختصاص دادم تا مسجد از انعكاس بوى بد آنجا ، در امان بماند . در نقشه ، ضريح مبارك خارج از مسجد و در گوشهء سمت راست محراب و داخل صحن در سمت چپ آن قرار گرفت ؛ براى اين ضريح درى به طرف مسجد و در ديگرى به طرف صحن و درى نيز به سمت بابالاخضر - براى رفت و آمد زنان - درنظر گرفتم . عرض خيابان ياد شده از غرب تا شرق حدود سى متر و از شمال تا جنوب حدود چهل متر بود . »
كسى كه اين نقشه را اجرا كرد ، راتب باشا ، ناظر اوقاف وقت بود ؛ او در بناى تمامى مسجد بهجز گنبد و ضريح مبارك ، شتاب كرد و در سال 1290 . ق آنرا به پايان رساند ولى مناره در سال 1295 . ق بنا گرديد .
راتب باشا ، پاىبند نقشهء على مبارك نماند لذا مورد انتقاد تند وى قرار گرفت كه البته حق هم داشت . او مىگويد : « راتب باشا مسجد را غيرقائمالزاويه ( گونيا ) بنا كرد چه ضلع سمت راست آن كوتاهتر از ضلع چپ و دو ضلع ديگر نيز نابرابر بودند بهطورىكه لازم شد ستونها را به صورت انحرافى بكارند بهطورىكه اگر صف نمازگزاران در جهت آن باشد - كه بهطور عادت چنين مىكنند - از سمت قبله منحرف مىشدند و اگر به سمت قبله بايستند كه بايد چنين باشد صف نمازگزاران به ستونها برخورد مىكرد . با چنين ساختى ، مسجد بر خلاف ارتفاع و وسعتى كه داشت آنچنان كه بايد و شايد نور و هوا نداشت زيرا در و پنجرهها در جاى مناسبى قرار نگرفته بودند و ارتفاع و بزرگى لازم را نداشتند . »
اهل بيت در مصر ( فارسى ) — صفحة 133
مساهمون: السيد هادي الخسروشاهي
ص١٣٣