تخطي إلى المحتوى الرئيسي

كلمات المحققين مجموعة علمية قيمة تحتوى على ثلاثين رسالة في الفقه والعقائد والفلسفة — صفحة 489

مساهمون:

ص٤٨٩
خيرات نفساني وجسماني باشد از أو حاصل كند واز اينجا اگر بتأمل باز پس شويم معلوم گردد كه مبدأ أول ادراكات أو حواس ظاهر است كه بجهت أو افريده‌اند وبعد از ان تصرّف در ان بحواس باطن چه هر گاه كه سخن حق ودعوت أهل خير بشنود وآن را ادراك كند أو را شوقى بفضايل حادث گردد وبحسب ان شوق ارادتى جازم باعث بر مطلب كمال حادث شود پس بحركت اختياري فكر طلب كمال كند وهر طلبي معدّ ادراكي وهر ادراكي مهيّج شوقى وهر شوقى باعث بر ارادتى وهر ارادتى مبدأ حركتي وطلبي ديگر ميشود تا برسد بحدى كه تقدير كرده باشند وبحسب فضيلتى كه أو را حاصل‌ايد ديگر أصناف افعال وحركات از أو صادر ميشود

فصل نهم [ شروع حل شبهه بعد از مقدمات مباحث سابقه ]

در آنچه حاصل اين مباحثست در اين مطلوب وحلّ بعضي شبه مذكور از اين بحث معلوم شد كه مردم را قوتهاى هست اصلى كه در أو افريده‌اند بعضي از ان بىارادت واختيار أو مبادى بعضي افعال أو است وبعضي مبادى قوتهاى ديگر هم از أو مانند ادراك كه مبدأ شهوت وغضب وديگر قوتهاى شوقى است تا از آميزش قوتهاى اصلى وحادث أو را قدرتى وارادتى حاصل ميشود كه با وجود هر دو صدور فعل ارادى از أو واجب باشد وبا عدم هر دو يا يكى ممتنع وقدرت وأرادت أو أسباب افعال ارادى اويند همچنانكه هاضمه سبب هضم أو بل همچنانكه آتش سبب احراق است وقدرت وأرادت مستندند بديگر أسباب وجمله با كثرت واختلاف در سلسلهء احتياج مستندند بسبب أول كه واحد حقيقي وواجب الوجود لذاته ومسبب الأسباب است پس گوئيم مراد ما از آنكه مردم مختار است آنست كه قادر است بر آنكه بعضي افعال از أو بحسب أرادت أو وجهد أو صادر شود وظاهر شايد كه فايده تكليف وامر ونهى وذم وثواب وعقاب آنست كه أو را شوقى انگيخته شود بطلب كمالى كه آن شوق مبدأ أرادت أو باشد وان أرادت باعث أو بر طلب وجهد وسعى كردن در ان ودانسته‌اند كه وجود أو وقوى وافعال ارادى وغير ارادى أو در سلسلهء معلولات واجب الوجود تعالى ذكره مرتب ومنتظم است وبسبب قوتهاى أو افعال أو را بتقدير الهى ومشيت أو بر آن جمله كه قضا وقدر أو اقتضا كرده است پس اگر كسى بسبب آنكه صدور فعل ارادى انسان از قدرت وأرادت أو بر سبيل وجوبست أو را مجبور خوانند وسلب اختيار كند از أو بسبب آنكه اين افعال در سلسلهء معلولات