قسم خوردن پى در پى پنجاه قسم شرط است يا نه ؟ مجتهدين را در اين خلاف است .
و حاضر بودن مدّعىعليه در وقت قسم خوردن پيش شيعه شرط نيست . و در قسم خوردن شرط است ذكر كردن كشنده و كشته شده ، و مخصوص بودن كشنده ، و شريك بودن او ، و نوع كشتن او از عمد و خطا و شبيه به عمد .
فصل چهارم : در احكام قصاص و استيفاى آن
بدانكه هر گاه در كسى شرايط قصاص متحقّق شود و كسى را بكشد قصاص براو لازم مىشود و اگرچه كسى او را به اكراه برآن داشته باشد ، امّا اگر طفل غيرمميّز و ديوانه را به اكراه كسى بر كشتن دارد يا مأمور گرداند در اين صورت قصاص بر امركننده است نه برايشان .
و اگر جماعتى در كشتن شخصى شريك باشند ولىّ مقتول مىتواند كه همه را بكشد ، و زيادتى خونبهاى ايشان را بهورثهء ايشان دهد . و اگر دو زن يك مرد را بكشند هردو را به عوض مرد مىكشند ، چه دو زن بهعوض يك مرد حساب مىشود .
و اگر يك زن مردى را بكشد آن زن را بهعوض مرد مىكشند ، و آيا نصف خونبهاى مرد را مىگيرند ؟ خلاف است ، اقوى آن است [ 1 ] كه چيزى از او نمىگيرند .
و اگر دو خنثى [ 2 ] مردى را بكشند هردو را مىكشند و نصف خونبهاى مرد را بهورثهء ايشان مىدهند .
و اگر يك مرد و يك زن مردى را كشته باشند هردو را مىتوان كشت و نصف خونبهاى آن مرد را بهورثهء او بايد داد ، و اگر در اين صورت همين مرد را بكشند زن نصف خونبهاى مرد را بهورثهء او مىدهد ، و اگر همين زن را بكشند مرد نصف خونبهاى
هامش
[ 1 ] اقوى اين است كه نصف ديهء مرد را اوّلًا از زن مىگيرند بعد او را مىكشند زيرا كه خود زن نصف معوّض مرد است و نصف ديگر را ديه مىگيرند . ( تويسركانى )
[ 2 ] محلّ تأمّل است در خنثى مشكل . ( تويسركانى )
* و اگر يك مرد و يك خنثى مردى را بكشند مىتواند هر دو را بكشد و نصف ديه به ورثهء مرد بدهد و ربع ديه به ورثهء خنثى . ( يزدى )