چنانكه قرآن كريم به اين حقيقت اشاره نموده و مىفرمايد :
« قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى »
؛ « 1 »
خداى ما آن كسى است كه به هر چيز آفرينش ويژهاش را عطا فرموده و پس از آن هدايتش كرد .
همه اجزاى آفرينش در اين حكم شريكند و هرگز استثنايى در كار نيست . ستارگان آسمان و زمينى كه زير پاى ماست و عناصرى كه در آن موجودند و تركيباتى كه پديدههاى ابتدايى را پديدار مىسازند و نبات و حيوان همه همين حال را دارند .
حال انسان نيز در اين هدايت عمومى ، حال ديگران است ، جز اين كه ميان او و ديگران يك فرق است :
فرق ميان انسان و ديگر موجودات
مثلًا كره زمين از ميليونها سال پيش آفريده شده است و مجموع نيروهاى نهفته خود را به كار انداخته و در محيط هستى خود تا حدودى كه عوامل مخالف اجازه مىدهد ، به فعاليت مىپردازد و در زمينهء حركت « وضعى » و « انتقالى » خود ، آثار وجودى خود را بروز مىدهد و به اين ترتيب بقاى خود را تأمين مىكند و تا عامل مخالف قوىترى جلوش را نگيرد ، به همين فعاليت ادامه خواهد داد و از انجام دادن هيچ وظيفهاى از وظايف خود كوتاهى نخواهد كرد .
مثلًا درخت بادام از هنگامى كه از ميان هسته ، بيرون آمده تا روزى كه درختى كامل گردد ، در تغذيه و رشد و نمو و غير آن - و به عبارت ديگر در خط سير خود - وظايفى به عهده دارد كه اگر عامل مخالف نيرومندترى راهش را سد نكند ، هرگز در انجام
هامش
( 1 ) . طه ، آيهء 50