مختلف به خود نديده است .
اما معناى اصطلاحى كه اخيراً شايع شده و مادىها نيز در كتب خود طبق همان معنا ايدئاليسم را تعريف مىكنند و در اين مقاله هم رعايت همين اصطلاح شده ، اين است كه ايده يعنى مطلق تصورات ذهنى - اعم از حسى و خيالى و عقلى - و ايدئاليسم ، يعنى مسلك كسانى كه ايده يا تصويرات ذهنى را اصيل مىدانند ؛ يعنى اين تصويرات را صرفاً مصنوع خود ذهن مىدانند و به وجود خارجى اين صور در عالم خارج قائل نيستند . اين مسلك از لحاظ اين كه منكر يك امر بديهى است و جهان خارج را هيچ در هيچ مىداند اساس سوفيسم نيز بر انكار بديهيات و هيچ در هيچ بودن جهان خارج است ، در اين مقاله مرادف با سفسطه و نقطهء مقابل رئاليسم ، كه به معناى اصالت واقعيت است ، قرار داده شد .
اين نكته ناگفته نماند ، ماديين باآن كه ايدئاليسم را طبق همين اصطلاح اخير - كه مرادف با سفسطه است - در كتب خود تعريف مىكنند ، تحولاتى كه اين لغت از عهد افلاطون تا كنون پيدا كرده و معانى گوناگونى كه به خود گرفته ، ناديده گرفته كليهء دانشمندان غير مادى از قبيل افلاطون و ارسطو و دكارت و كانت و غيره را ايدئاليست مىخوانند و از افلاطون و ارسطو به عنوان دو فيلسوفبزرگ يونان ياد مىكنند و چنين وانمود مىكنند كه انحراف از اصول ماترياليسم ، به ايدئاليسم يعنى سفسطه مىكشاند ؛ مثلًا دكتر تقى ارانى با آن كه در جزوهء ماترياليسم ديالكتيك ايدئاليسم را مطابق تعريف فوق تعريف مىكند ، پس از آن كه عقيدهء ايدئاليست معروف ، بركلى و عقيدهء دكارت را در باب خواص اوليه و ثانويهء اجسام و عقيدهء كانت را در ذهنى بودن زمان و مكان نقل مىكند ، اينطور به گفتهء خود ادامه مىدهد :
شرح كليهء اقسام ايدئاليسم از موضوع مقالهء ما خارج و باعث اطالهء كلام خواهد شد ، زيرا ايدئاليسم انشعابات بسيار پيدا كرده و هر فيلسوف به خيال خود چيزى بافته و استدلال يا تحقيقى مخصوص به خود كرده و به قول خود دليل جديدى بر اثبات ذهنى بودن عالم ، پيدا نموده است .
منظور از تذكر اين نكته ، مناقشهء در اصطلاح نيست ، زيرا هر فيلسوفى حق دارد براى خود ، اصطلاح خاصى داشته باشد . چه مانعى دارد كه ايدئاليسم را در مقابل ماترياليسم اصطلاح كنيم ؟
و البته در اين صورت ايدئاليسم معناى ديگرى غير از اصالت تصور خواهد داد . منظور اين است كه اصطلاحات مختلف را نبايد منشأ هو و مغلطه قرار داد [ و جنجال ايجاد كرد ] .
تحريرى بر اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسى ) — صفحة 104
مساهمون: محمد باقر شريعتى سبزوارى
ص١٠٤