درس پنجاه و چهارم ( 54 )
فصل دهّم در انقسام علم حصولى به حقيقى و اعتبارى « 1 »
علم حقيقى
( از ميان تصوّرات يك نوع از علم حضورى بوده ) مفهومى است كه يك دفعه ، در خارج موجود مىشود و آثار خارج بر آن مترتّب مىگردد و دفعهء ديگر در ذهن ، منتها آثار خارجى بر اين مفهوم ذهنى مترتّب نمىگردد و لازمهء چنين مفهومى ، مساوى بودن آن است نسبت بوجود و عدم و اين مفهوم ، همان ماهيّت است كه در جواب سؤال از حقيقت شىاى « بما هو » واقع مىشود .
علم اعتبارى
خلاف علم حقيقى است ( پس مفاهيم اعتبارى نمىتوانند هم در خارج موجود شوند و هم در ذهن پس موجود ذهنى غير موجود خارجى است از اينرو اين مفاهيم را اعتبارى مىنامند )
دو قسم علم اعتبارى :
[ قسم اوّل : مفاهيمى هستند كه حيثيّت مصداق آنها درخارج بوده و آثار خارج بر آن مترتب است ]
قسم اوّل : از علوم اعتبارى ، مفاهيمى هستند كه حيثيّت مصداق آنها يا همان حيثيّت
هامش
( 1 ) - اسفار ج 1 ص 332 و ص 339 - تلويجات ص 21 و ص 26 - مقاومات ص 125 و ص 128 - مطارحات ص 340 و ص 371 - حكمة الاشراق ص 64 و ص 73 . ( شارح )