فصل هفتم در افاضهكنندهء صور علميّه « 1 »
افاضهكنندهء صور عقلى كلّى ، جوهر عقلى مفارق از مادّه است عقلى كه جميع صور عقلى كلّى ، نزد او است و دليل آن سابقا گذشت كه اين صور علميّه مجرّد از مادّه بوده ، براى نفس ، افاضه شده است پس ناچار ، افاضهكنندهاى لازم دارد و افاضهكننده يا نفس است كه هم در صور علميّه ، فاعليّت دارد و هم آنها را قبول مىكند و يا امر خارج مادّى است يا موجود مجرّد .
( اينها احتمالاتى است كه در اين مقام گفته مىشود ) امّا اينكه نفس ، افاضهكننده و فاعل اين صور باشد محال است زيرا مستلزم بودن شىء واحد هم فاعل و هم قابل و بطلان آن سابقا گذشت و امّا اينكه افاضهكننده اين صور بر نفس ، امر مادّى باشد اين نيز باطل است زيرا وجود مادّى ضعيفتر از وجود مجرّد است پس محال و ممتنع است كه موجود مادّى ( يعنى موجود ضعيف ) فاعليّت در موجود مجرّد ( يعنى صور علميّه و نفس ) داشته باشد در حالى كه لازم است كه فاعل در فاعليّت و افاضه كه فعل او است از لحاظ وجود ، قوىتر باشد
هامش
( 1 ) - طبيعيّات شفا پنجم از خامسة السّادس - النّجاه ص 166 و ص 192 - التّحصيل ص 160 و ص 810 و ص 811 و ص 814 و 815 - اسفار ج 7 ص 264 و ص 274 و ص 262 و ص 281 - قبسات ص 385 و ص 387 - اشارت نمط هفتم - تلويحات ص 68 و ص 69 - مطارحات ص 475 - مباحث مشرقيّه ج 1 ص 327 - اسفار ج 2 ص 335 و ص 344 و ص 461 و ص 465 . ( شارح )