دو و مثالهاى مربوط به آن دو در متن درس بيان گرديده .
سه فرع در اين درس مطرح گرديده است :
فرع اوّل - اتّصال و ارتباط حسّ با مادّه خارجى و آنچه كه در مقام ارتباط لازم است از فعل و انفعال مادّى ، همهء اينها براى اين است كه نفس براى ادراك صورت معلوم جزئى يا كلّى آمادگى و استعداد پيدا كند .
فرع دوّم - اخذ مفهوم و انتزاع آن از مصداقش متوقّف بر نوعى از اتّصال با مصداق و ارتباط با خارج مىباشد .
توضيح اين دو فرع و تفصيل آن در متن درس ذكر گرديده است .
فرع سوّم - وجود ، بملاحظه مجرّد بودن آن از مادّه و عدم مجرّد بودن آن ، به سه عالم كلّى منقسم مىگردد :
عالم اوّل : عالم مادّه و قوّه .
عالم دوّم : عالمى كه از مادّه مجرّد است و لكن آثار آن از قبيل شكل و مقدار و وضع و غير اينها از آثار مادّه را دارا است و اين عالم كه بنام « عالم مثال و عالم برزخ » ناميده شده است .
عالم مثال نيز به دو قسم : « عالم مثال اعظم » كه مستقلّ و قائم به خودش مىباشد و « عالم مثال اصغر » كه قائم به نفس مىباشد .
عالم سوّم عالم مجرّد از مادّه و آثار مادّه از اشكال و هيئت و اعراض و غير اينها از آثار مادّه بوده بنام « عالم عقل » ناميده مىشود .
توضيح اين عوالم سهگانه و برخى از فروع مربوط به اينها در متن درس بيان گرديده است . در خاتمهء اين درس دو نكته قابل توجّه وجود دارد :
نكتهء اوّل اينكه اين عوالم سهگانه نسبت بهم مترتّب بوده ، يكى در طول ديگرى قرار دارد
نكتهء دوّم اينكه از ميان اين عوالم سهگانه ، بالاترين عالم از لحاظ مرتبه و قوىترين آنها از لحاظ وجود و هستى و سعهء وجودى و نزديكترين آنها به مبدأ اعلى ، عالم عقول مجرّد مىباشد علّت اين ادّعا در متن درس بيان گرديده ، مراجعه نمائيد .
شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 355
مساهمون: الشيخ حسين الحقاني
ص٣٥٥