( مثل اعراض از قبيل رنگها و . . . ) در موضوعى قرار دارد .
[ 3 . تقسيم وجود به سه عالم ]
از مطالب گذشته روشن گرديد كه وجود ، به ملاحظهء مجرّد بودن آن از مادّه و عدم مجرّد بودن آن به سه عالم كلّى منقسم مىگردد :
[ عالم اوّل : عالم مادّه و قوّه ]
عالم اوّل : عالم مادّه و قوّه .
[ عالم دوّم : عالمى كه از مادّه ( و جرم آن ) مجرّد است و لكن آثار آن را داراست ]
عالم دوّم : عالمى كه از مادّه ( و جرم آن ) مجرّد است و لكن آثار از قبيل شكل و مقدار و وضع و غير اينها از آثار مادّه را دارا است .
صور جسمانى و اعراض آنها و هيئتهاى كمالى آنها در عالم مجرّد از مادّه هستند بدون اينكه داراى مادهء حامل قوّه و استعداد باشد اين عالم ، بنام « عالم مثال » و « عالم برزخ » ناميده مىشود براى اينكه اين عالم ، واسطه است بين دو عالم مادّه و تجرّد عقلى .
عالم مثال اعظم و اصغر :
عالم مثال نيز به دو قسم منقسم مىشود :
عالم مثال اعظم ، عالمى است مستقلّ و قائم به خودش و عالم مثال اصغر كه قائم به نفس مىباشد عالمى است كه نفس در آن تصرّف مىكند به نحوى كه اراده مىكند به حسب دواعى گوناگون كه نفس دارد پس برخى از زمانها ، صور حقّ شايستهاى را انشاء و ايجاد مىكند و برخى از زمانها نيز صور گزاف و عبث بدون هدف را ايجاد و خود را با آنها مشغول مىسازد .
[ عالم سوّم : عالم مجرّد از مادّه و آثار مادّه ]
عالم سوّم : عالم مجرّد از مادّه و آثار مادّه از اشكال و هيئتها و اعراض و غير اينها از آثار مادّه و بنام « عالم عقل » ناميده مىشود .
دو نكتهء قابل تذكّر :
نكتهء اوّل : اين عوالم سهگانه ، نسبت بههم ، مترتّب بوده يكى در طول ديگرى قرار دارد .
نكتهء دوّم : بالاترين عالم از ميان عوالم سهگانه از حيث مرتبه و قوىترين آنها از