قسم هفتم : تقدّم و تأخّر علّت تامّه بر معلولش و تأخّر معلول بر علّت تامّهء خودش مىباشد لكن نه از اينجهت كه علّت تامّه وجود معلول را ايجاب و افاضه كرده است همانطور كه در تقدّم و تأخّر علّى و معلولى چنين است بلكه از اينجهت كه وجود علّت تامّه از وجود معلول قابل انفكاك بوده و علّت تامّه از وجود معلول منفصل بوده و عدم معلول در مرتبه وجود علّت تامّه يك نحو تقرّرى دارد مثل تقدّم نشأت تجرّد عقلى بر نشأت مادّه ، اين قسم از تقدّم و تأخّر بنام تقدّم و تأخّر « دهرى » ناميده مىشود و اين از ابتكارات فكرى مرحوم محقّق داماد ( ره ) مىباشد .
قسم هشتم : تقدّم و تأخّر حقيقى و مجازى و آن اشتراك دو شىء است در اتّصاف به يك وصف منتها اتّصاف يكى از آندو بالذّات و ديگرى بالعرض .
توضيح آن در متن درس ذكر شده است .
قسم نهم : تقدّم و تأخّر بحقّ و آن تقدّم وجود علّت تامّه بر وجود معلولش ، فرق اين قسم و قسم تقدّم و تأخّر بالعليّه در متن درس بيان شده است .
و توضيح آن در عبارت مرحوم ملّاصدرا منقول از اسفار ج 3 ص 257 در آخر درس ذكر شده است مراجعه نمائيد .
شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 280
مساهمون: الشيخ حسين الحقاني
ص٢٨٠