خلاصهء درس چهل و ششّم :
بين حركت و سكون تقابل عدم و ملكه وجود دارد ، حركت از قبيل امر وجودى است و سكون از قبيل امر عدمى و اين تقابل از قبيل تقابل تضايف و تضادّ نبوده ، از قبيل تقابل تناقض محسوب نمىشود .
توضيح آن در متن درس بيان گرديده است .
- در ميان جواهر مادّى براى سكون مطلق ، مصداقى نيست ولى براى موضوعات مادّى ، سكون نسبى ، وجود دارد . و نيز سكون از قبيل اعراضى كه تابع موضوعات خودشان در حركت باشند نيست و وجه اين دو مطلب در متن درس بيان گرديده است .
- حركت با ملاحظهء امور ششگانهاى كه حركت متعلّق به آنها مىشود به اقسامى منقسم ميگردد :
1 - 2 - انقسام حركت به اقسام مبدأ و منتهى .
3 - انقسام حركت به انقسام مقوله .
4 - انقسام حركت به انقسام موضوع .
5 - انقسام حركت به انقسام زمان .
6 - انقسام حركت به انقسام فاعل .
مثالهاى هريك از آنها در متن درس ذكر گرديده است .
- قوّه همانطور كه بر مبدأ قبول و پذيرش اطلاق مىگردد بر مبدأ فعل نيز اطلاق مىگردد مخصوصا مورديكه مبدأ ، فعل شديد و قوىّ باشد مثل مبادى آثار طبيعى ( يعنى قواى طبيعى ) و مبادى آثار نفسانى ( قواى نفسانى ) و اين قوّهء فاعلى اگر مقارن با علم و ارادهء باشد آن را « قدرت حيوان » مىنامند .
پس « قدرت حيوان » علّت فاعلى است كه تماميّت آن بطوريكه فعل با آن عليّت ، واجب شود متوقّف بر امور خارجى است مثل حضور مادّهء قابل و برقرار شدن وضع مناسب