فصل دوازدهّم در معناى سرعت و بطؤ ( كندى ) « 1 »
[ نظر اول در معناى بطؤ ]
سرعت و بطؤ را با مقايسهء بعضى از حركات با برخى ديگر تعريف و تحديد مىكنيم پس هنگاميكه در يك مسافت ( معيّن ) دو حركت سريع و كند را فرض بكنيم چون مسافت يكى است پس اختلاف در زمان حركت ، پيش مىآيد و زمان حركت سريع ، كمتر بوده و زمان حركت كند ، زيادتر مىشود و اگر فرض كنيم زمان آندو يكى باشد مسافت طىشده با سرعت ، بيشتر بوده و مسافت طىشده با كندى و بطؤ ، كمتر مىباشد .
( دو واژهء ) سرعت و كندى از معانى اضافى و نسبى بوده و با سنجش و نسبت دادن دو حركت به همديگر تحقّق پيدا مىكند زيرا حركت كند به حالت سرعت برمىگردد هنگاميكه حركت با حركتى كه كندتر از آن مىباشد قياس شود و حركت سريع ، بر بطؤ و كندى بر مىگردد هنگاميكه حركت سريع قياس شود با حركتى كه از آن ، سريعتر است پس اگر سلسلهاى از حركات متوالى و متزايد در سرعت را فرض كنيم هريك از حركتهاى ميانى اين حركات بجز طرفين آنها ، ( يعنى اوّلين حركت و آخرين حركت ) هم متّصف بسرعت است و هم متصف بكندى امّا اتّصاف آنها بسرعت با قياس بيكى از طرفين و اتّصاف آنها بكندى و بطؤ با مقايسه با طرف ديگر پس سرعت و بطؤ ، دو وصف اضافى و غيرمتقابل مثل درازى و كوتاهى و بزرگى و كوچكى مىباشند .
هامش
( 1 ) - حاشيهء مرحوم استاد علّامه طباطبائى بر اسفار ج 3 ص 199 . ( شارح )