درس چهل و پنجم ( 45 )
فصل يازدهّم در زمان « 1 »
( يك مقدّمهء ضرورى در اينجا وجود دارد و آن اينكه ) ما پيرامون خودمان حوادث متحقّقى را مىيابيم كه در پى حوادث ديگرى است كه قبل آنها متحقّق بودهاند و اين قبليّت و بعديّت حوادث ، براى اين است كه حوادث بعدى ، يك نوع توقّفى بر حوادث قبلى دارد ، توقّفى كه حوادث قبل و بعد باهم يك جا جمع نمىشوند بر خلاف ساير انحاء تقدّم و تأخّر مثل تقدّم علّت ( بر معلول ) و يا تقدّم جزء علّت بر معلول كه يك نوع مقارنت بين آنها نيز وجود دارد ( باينترتيب كه علّت ، گرچه بر معلول ، تقدّم طبعى دارد و لكن در ظرف وجود و تحقّق باهم مقارنند ) .
سپس آنچه را كه ما آن را قبل ، فرض كرديم به عينه تقسيم مىشود به قبل و بعد ، به اين معنى كه آندو ، باهم يك جا جمع نمىشوند و همچنين در هر تقسيمى كه پيدا شود و براى آن صفت قبل ، محقّق باشد منقسم به قبل و بعد مىگردد بدون اينكه قسمت به قبل و
هامش
( 1 ) - اسفار ج 3 ص 115 و ص 123 و ص 141 و ص 148 - مباحث مشرقيّه ج 1 ص 642 و ص 653 - طبيعيّات شفا دهّم و يازدهم از ثانيه اوّل - التّحصيل ص 453 . ( شارح )