مختلف شديد و ضعيف مىباشند مابهالاختلاف عين مابهالّاتفاق است و اين ، خاصيّت هر امر قابل تشكيك است مطالب بالا در صورتى بود كه فرض كرديم كه يك قابل يعنى يك شىاى داريم كه تبدّل و تغيّر را مىپذيرد و يك مقبول كه آن هم تغيّر و تبدّل را مىپذيرد داريم و تغيّر و تبدّل را در ميان آن دو فرض مىكرديم امّا اگر سلسلهاى از قابلها و مقبولها داشته باشيم كه از طرفين بسوى متناهى يا غيرمتناهى پيش مىروند و در هر حلقهاى از اين سلسله امكان فعليّتى است كه دنبال اين حلقه مىآيد و فعليّت امكان سابق بر اين حلقه بنابر آنچه كه سلسلهء حوادث در خارج چنين هستند در اين حال براى جميع حدود ، وجود واحد مستمرّى است باستمرار سلسلهء وجودى كه داراى مراتب مختلف و گوناگون است بطوريكه اگر اين وجود مستمرّ واحد بر دو قسم تقسيم گردد در قسم سابق قوّهء قسم لا حق موجود است و در قسم لا حق نيز فعليّت قسم سابق وجود دارد و اگر قسم سابق نيز مثلا تقسيم به دو قسم گردد در سابق اين دو ، قوّهء لا حق وجود دارد و در لا حق نيز فعليّت سابق موجود است .
مطلب بالا در هر مرتبهء اين سلسله و سابق و لا حق هر حلقهء آن قابل تطبيق مىباشد تذكّر اين نكته در اينجا ضرورى است كه تمام مطالب بالا كه در جواهر نوعى گفته شد در اعراض نيز بعينه به تفصيل سابق جارى مىگردد . از مطالب گذشته پنج نكته ديگر نيز دانسته مىشود تفضيل و توضيح اين مطالب در متن درس توضيح داده شده ، مراجعه نمائيد .
شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 175
مساهمون: الشيخ حسين الحقاني
ص١٧٥