فصل هيجدهّم در مقولهء « متّى »
« متّى » هيئتى است كه از نسبت دادن يك شىء ، به زمان ، پيدا مىشود و ان شاء اللّه به زودى خواهد آمد « 1 » كه براى هر حركتى ، از اين جهت كه براى آن ، وجود سيّال تدريجى است ، مقدار غير قارّى است مخصوص خود و مغاير است با امتداد غير قارى كه براى غير حركت است .
پس براى هر حركت ، ويژگى خاصّى است ، واحد بالعدد ( يعنى معيّن و مشخّص ) و همينطور براى هر حركت ، زمان خاصّى است كه واحد بالعدد است ( يعنى هر حركت خاصّ زمان خاصّ و مشخّصى براى خود دارد ) منتها برخى از اين زمانها ، قابل انطباق بر برخى ديگر مىباشد .
و زمان عامّ مستمرى كه به واسطهء آن ، حركات را اندازه مىگيريم ، همان زمان حركت شبانهروزى است ( كه مساوى حركت زمين بدور خودش مىباشد ) كه مقياس ، اخذ شده و به واسطهء آن ، زمانها و حركات را اندازهگيرى و قياس مىكنيم پس با اين مقياس بعضى از نسبت ، نسبت به بعضى ديگر ، به تقدّم و تأخر و طولانى بودن و كوتاه بودن ، متعيّن مىشود .
براى حوادث ، به حسب نسبتى كه آنها ، در رابطه با زمان دارند ، هيئتى حاصل مىشود و آن ، « متّى » مىباشد مطالب و مباحث مربوط به « متّى » شبيه همان مطالب و مباحثى است
هامش
( 1 ) - مرحلهء نهّم فصل يازدهّم