تقسيم متّى به « ما بالذّات » و « ما بالعرض »
همانطور كه گفته شده است « متّى » به « ما بالذّات » و « ما بالعرض » تقسيم مىشود ، « ما بالذّات » يك قسم از « متّى » است كه عبارت از حركاتى است كه بالذّات منطبق بر زمان مىباشد .
« ما بالعرض » يك قسم ديگر از « متّى » است كه عبارت از متحرّكها است به واسطهء حركاتشان ، منطبق بر زمان مىشود اما به حسب ذات متحرّكها ، و جوهرشان ، براى آنها ، حالت « متّى » ، وجود ندارد .
اين تقسيم مبتنى است بر اينكه حركت جوهرى ، ممنوع باشد و اما بناء بر حركت جوهرى همانطور كه خواهد آمد بين حركت و متحرّك در اين مورد ، فرقى نيست . ( و هر دو به ملاحظهء ذاتشان منطبق بر زمان مىشوند و در نتيجه ، حركت عين متحرّك مىگردد ) .
و نيز يك نوع تقسيم ، براى « متّى » ، به ملاحظهء انقسام مقولاتى كه حركات در آنها واقع مىشود ، وجود دارد .